Alternatywa

Pol­ski podat­nik ma już alter­na­tywę — może z Pol­ski wyje­chać tam, gdzie go potrak­tują łaska­wiej. Jeśli rząd pol­ski tego nie zro­zu­mie, może stra­cić co naj­mniej 10 mld zł rocz­nie – nie­mal dwu­krot­nie wię­cej niż otrzy­muje z Bruk­seli. Bez tych pie­nię­dzy gospo­darka się zała­mie.

Kon­ku­ren­cja

W epoce monar­chii, podatki w więk­szo­ści księstw i kró­lestw były niskie (od 10 – 15 proc.) i mniej wię­cej podobne. Zróż­ni­co­wa­nie ich wyso­ko­ści, a wraz z nim kon­ku­ren­cja podat­kowa nastą­piło dopiero z chwilą poja­wie­niem się w Euro­pie i Ame­ryce sys­te­mów demo­kra­tycz­nych. Kon­ku­ren­cja podat­kowa była fun­da­men­tem auto­no­mii sta­nów, wcho­dzą­cych w skład unii, zna­nej dzi­siaj jako Stany Zjed­no­czone. Ojcom Zało­ży­cie­lom cho­dziło bowiem o stwo­rze­nie dla oby­wa­teli alter­na­tywy. Jeśli komuś źle się żyło w Illi­nois, mógł się prze­nieść do Wir­gi­nii lub Ala­bamy. Reak­cją rzą­dów sta­no­wych Okla­homy i Mis­so­uri na silny spa­dek popu­la­cji, w dru­giej poło­wie XIX stu­le­cia, była gwał­towna obniżka podat­ków, dzięki któ­rej zalud­nie­nie tych sta­nów zaczęło się popra­wiać. Zja­wi­sko to obser­wu­jemy do dzi­siaj. Tłu­ma­czy ono m.in. ogromną mobil­ność ame­ry­kań­skiego spo­łe­czeń­stwa. Zresztą kon­ku­ren­cja podat­kowa wyszła już poza gra­nice sta­nów, a nawet rządu fede­ral­nego. Tak na przy­kład, w 1964 roku — w odpo­wie­dzi na wpro­wa­dze­nie przez pre­zy­denta Lyn­dona John­sona, podatku od docho­dów kapi­ta­ło­wych osią­ga­nych na obli­ga­cjach skarbu pań­stwa – powstała w Lon­dy­nie giełda Euro­bond, która wyjęła z rynku ame­ry­kań­skiego ponad bilion dola­rów. Kon­ku­ren­cja nie oszczę­dza nikogo. Bry­tyj­ski praw­nik i eko­no­mi­sta, Richard Teather w opu­bli­ko­wa­nym przed paroma mie­sią­cami best­sel­le­rze, zaty­tu­ło­wa­nym Korzy­ści kon­ku­ren­cji podat­ko­wej pisze, że z chwilą opu­bli­ko­wa­nia w 2003 roku euro­unij­nej Dyrek­tywy Podat­ko­wej (2005 Savings Tax Direc­tive) o wpro­wa­dze­niu podatku od odse­tek od oszczęd­no­ści (dyrek­tywa pro­po­nuje na począ­tek poda­tek 15 proc, wzra­sta­jący z cza­sem do 35 proc.), hong­kong­ska Komi­sja Papie­rów War­to­ścio­wych i Futer­sów zano­to­wała, nie­spo­ty­kany od lat, wzrost wolu­menu kapi­tału inwe­sty­cyj­nego aż o 56 proc. Nie­mal wszyst­kie te pie­nią­dze pocho­dziły od ciu­ła­czy z Europy. I odwrot­nie, o czym pisze Char­les Adams w epo­pei o podat­kach, For Good and Evil, znaczne obni­że­nie podatku docho­do­wego w USA (Reagan) i Wiel­kiej Bry­ta­nii (That­cher) przy­cią­gnęło na rynki tych państw nie­spo­ty­kany wcze­śniej stru­mień kapi­tału inwe­sty­cyj­nego i pro­spe­ritę trwa­jącą do dzisiaj.

Koszt uto­pii

Ronald Reagan i Mar­ga­ret That­cher byli przy­wód­cami wyjąt­ko­wymi. Dla więk­szo­ści poli­ty­ków kon­ku­ren­cja podat­kowa jest zmorą. Cho­dzi zwłasz­cza o tzw. pań­stwa soli­darne, zdo­mi­no­wane przez spo­łeczną gospo­darkę ryn­kową, oparte na modelu socjal­nym i podob­nych uto­piach, które stały się uspra­wie­dli­wie­niem wyso­kiego opo­dat­ko­wa­nia. Jed­nakże utrzy­my­wa­nie wyso­kich podat­ków w obli­czu kon­ku­ren­cji zagra­nicz­nej długo trwać nie może. Groźba ucieczki kapi­tału z kra­jów opre­syj­nego opo­dat­ko­wa­nia, jak Niemcy, Fran­cja, Holan­dia czy Skan­dy­na­wia spo­wo­do­wała więc naci­ski poli­tyczne na uni­fi­ka­cję sta­wek podat­ko­wych, naj­pierw w Euro­pie, póź­niej w resz­cie świata. Zakazy kon­ku­ro­wa­nia na płasz­czyź­nie podat­ko­wej – na co zwra­cają uwagę eks­perci waszyng­toń­skiego think tank, Cato Insti­tute — poja­wiły się w trak­ta­tach Świa­to­wej Orga­ni­za­cji Han­dlu, OECD, a nawet ONZ.
Nie poma­gają ewi­dentne dowody fia­ska nad­mier­nie opo­dat­ko­wa­nego pań­stwa opie­kuń­czego — zerowe tempo wzro­stu, ogromne bez­ro­bo­cie (się­ga­jące już w Unii 20 mln osób), a także ostat­nie napię­cia spo­łeczne we Fran­cji, Niem­czech i we Wło­szech. Poli­tycy euro­pej­scy chcą kon­ku­ren­cję podat­kową zdła­wić, gdyż sta­nowi dla nich być albo nie być. Dla­tego z taką gor­li­wo­ścią zwal­czane są m.in. raje podat­kowe: Lich­ten­stein, San Marino, Monaco, Andora, a nawet Szwaj­ca­ria. O ile w ramach Europy naci­ski przy­no­szą jakie takie efekty, o tyle reszta świata nadal się opiera. Mimo stra­szaka w postaci walki z pra­niem brud­nych pie­nię­dzy, z prze­my­tem nar­ko­ty­ków, a ostat­nio także z ter­ro­ry­zmem, nie udało się utem­pe­ro­wać Wysp Kaj­mań­skich, Panamy, Makau, a nawet pod­le­głych Holan­dii, Anty­lach i Aruby. Na prze­szko­dzie utrzy­my­wa­nia wyso­kich podat­ków w Niem­czech, Fran­cji czy Danii stoją także nie­które nowo­przy­jęte kraje unii, które w niskim opo­dat­ko­wa­niu widzą szansę roz­woju. Jeśli za przy­kła­dem Esto­nii pójdą Litwini, Czesi i Sło­wacy, kapi­tał zamiast tra­fić do Nie­miec, Fran­cji czy Holan­dii powę­druje do Tal­lina, Pragi i Bra­ty­sławy. I trudno się dzi­wić. Dla prze­cięt­nego biz­nes­mena zapła­cić 0 proc., 12,5 proc. albo 28 proc. podatku CIT, to róż­nica w zyskach rzędu 100 – 500 pro­cent, nie mówiąc o niż­szych cenach i więk­szej kon­ku­ren­cyj­no­ści wytwa­rza­nych prze­zeń pro­duk­tów czy usług. Gdyby nawet udało się euro­so­cja­li­stom dopro­wa­dzić do uni­fi­ka­cji podat­ko­wej w Euro­pie, to pozo­staje jesz­cze świat: wciąż Stany Zjed­no­czone, coraz bar­dziej Ame­ryka Łaciń­ska, ale głów­nie Azja. Przy­czyną feno­me­nal­nych wyni­ków gospo­dar­czych Chin, Wiet­namu, a ponie­kąd także Indii, jest nie tylko tania siła robo­cza, lecz także niskie opo­dat­ko­wa­nie i rów­no­waga budże­towa w tych kra­jach. Niż­sze podatki są źró­dłem prze­wagi gospo­dar­czej Sta­nów Zjednoczonych.

Pol­ska też

Dla Pol­ski kon­ku­ren­cja podat­kowa to nowe zja­wi­sko. Z jego ist­nie­nia nie zdaje sobie sprawy więk­szość poli­ty­ków. Tym­cza­sem rząd pol­ski – z opre­syj­nym i nie­sta­bil­nym sys­te­mem podat­ko­wym — także stoi przed wid­mem utraty podat­ni­ków. Sejm może nadal wymy­ślać dowolne podatki, wolno mu, jeśli jed­nak prze­kro­czy masę kry­tyczną odpor­no­ści oby­wa­teli, ci ostatni z Pol­ski wyjadą. Ame­ry­kań­ska pisarka i filo­zof, Ayn Rand pisała przed laty, że idee mają swoje kon­se­kwen­cje. Jeśli zde­cy­do­wa­li­śmy się na wol­ność i demo­kra­cję, to musimy się liczyć z ich kon­se­kwen­cjami. A te są naprawdę poważne. W ciągu nie­spełna 22 mie­sięcy od wstą­pie­nia do Unii stra­ci­li­śmy nie­mal pół miliona podat­ni­ków. Duża część z nich trak­tuje swoje saksy w Wiel­kiej Bry­ta­nii, Szwe­cji czy Irlan­dii cza­sowo. Wystar­czy jeden nie­prze­my­ślany krok fiskusa, jak choćby ostat­nia, krzyw­dząca Pola­ków zatrud­nio­nych w Wiel­kiej Bry­ta­nii, inter­pre­ta­cja zasady podwój­nego opo­dat­ko­wa­nia, by ludzie ci masowo zwró­cili się o prawo sta­łego pobytu w Zjed­no­czo­nym Kró­le­stwie. Tak się już dzieje. Pod zna­kiem zapy­ta­nia sta­nąć więc mogą korzy­ści, jakie osiąga Pol­ska z dota­cji unij­nych i wstą­pie­nia do Unii Euro­pej­skiej. Bry­tyj­czycy, któ­rzy na exo­du­sie pra­cow­ni­ków z Pol­ski i Europy Wschod­niej zara­biają kro­cie, prawa do sta­łego pobytu nie będą Pola­kom żało­wać. Obie­cał to w ub. tygo­dniu, pod­czas wizyty na Węgrzech, pre­mier Wiel­kiej Bry­ta­nii Tony Blair.
Zamiast więc prze­ga­dy­wać się, które ugru­po­wa­nie wię­cej beci­ko­wego oby­wa­te­lom poda­ruje (czy­taj: zabie­rze w postaci podat­ków), zamiast two­rzyć nowe kosz­towne urzędy, powie­lać ist­nie­jące agen­cje i rzecz­ni­ków od dobrego samo­po­czu­cia, pol­scy poli­tycy powinni czym prę­dzej szu­kać spo­sobu zasad­ni­czych reform sys­temu; obni­że­nia podat­ków, wydat­ków i uwol­nie­nia gospo­darki z gor­setu kosz­tow­nych regu­la­cji. Jeśli tego nie uczy­nią, już nie­długo może zabrakną pie­nię­dzy nawet na wyży­wie­nie rządu.

O kon­ku­ren­cji podat­ko­wej
Jan M. Fijor
„Nczas” 2006-03-03