Cena ludzkiego życia

Komen­tu­jąc na ante­nie radio­wej ostatni wypa­dek w kopalni Halemba, sena­tor RP, Kazi­mierz Kutz zwró­cił uwagę na to, że przy­czyną tra­ge­dii była chci­wość ludzka. Gdyby kopal­nia nie chciała odzy­skać maszyn i urzą­dzeń war­to­ści 70 mln zł, zale­ga­ją­cych na pecho­wym chod­niku, gór­nicy by nie zgi­nęli. „Trzeba było to żela­stwo zosta­wić – powie­dział Kutz – nie było ono warte ludz­kiego życia.” Opi­nię sena­tora podziela duża część Pola­ków.

W cza­sie pamięt­nego trzę­sie­nia ziemi w sto­licy Mek­syku, we wrze­śniu 1985 roku zgi­nęło co naj­mniej 15 tys. osób, straty mate­rialne oce­niono na ok. 5 mld dol. W Mexico City zie­mia drżała z siłą ok. 7 punk­tów w skali Rich­tera. Trzę­sie­nie ziemi o podob­nym natę­że­niu (6,9), jakie miało miej­sce w 2001 roku w mia­steczku Nisqu­ally w sta­nie Washing­ton, spo­wo­do­wało obra­że­nia, głów­nie lek­kie i śred­nie, u 400 osób, zaś straty mate­rialne oce­niano na 2 mld dol. Róż­nica w skali znisz­cze­nia, a ści­ślej, w ilo­ści ofiar śmier­tel­nych, wyni­kła z róż­nic w jako­ści budow­nic­twa w Mek­syku i w Sta­nach Zjed­no­czo­nych. Wpraw­dzie w obu kra­jach wła­dze są świa­dome ist­nie­ją­cego tam zagro­że­nia sej­smicz­nego i usta­liły rygo­ry­styczne prze­pisy budow­lane, jed­nakże prze­cięt­nego Mek­sy­ka­nina nie stać na tak solidne fun­da­menty i kon­struk­cje murów, na jakie mogą sobie pozwo­lić Ame­ry­ka­nie, któ­rzy ponadto mają do dys­po­zy­cji lep­szą pomoc medyczną i lepiej wypo­sa­żone szpi­tale, w któ­rych – w razie wypadku — można ofiary sku­tecz­nie rato­wać. Te kil­ka­na­ście tysięcy zabi­tych Mek­sy­ka­nów, to sku­tek mniej­szej ich zamoż­no­ści. Gdyby Mek­sy­ka­nie mieli wię­cej pie­nię­dzy, nie zgi­nę­łoby ich tylu, ilu zgi­nęło. Pie­nią­dze mogły ura­to­wać ich życie. Zabił ich brak pie­nię­dzy.
Jesz­cze bar­dziej dobitny rachu­nek za ludz­kie życie wysta­wili radni z powiatu San Mateo w pobliżu San Fran­ci­sco i Doliny Krze­mo­wej, uchwa­la­jąc – ze względu na bez­pie­czeń­stwo lotów lokal­nego ptac­twa — rygo­ry­styczny plan zago­spo­da­ro­wa­nia prze­strzen­nego. Prze­wi­dy­wał on m.in. zakaz budowy na tere­nie powiatu, budyn­ków wyż­szych niż czte­ro­pię­trowe. Trudno zaprze­czyć, że było to dzia­ła­nie dobro­czynne. Ochrona przy­rody, w tym ochrona giną­cych gatun­ków ptac­twa to zaję­cie nie tylko nie­winne, ale wręcz szla­chetne. Nikomu nawet nie przy­szło do głowy, że taka zmiana planu zago­spo­da­ro­wa­nia może być przy­czyną ludz­kiej śmierci.
Z danych Natio­nal Bureau of Eco­no­mic Resa­arch wynika, że wsku­tek ogra­ni­cze­nia wyso­ko­ści budyn­ków miesz­kal­nych na tere­nie powiatu San Mateo w Kali­for­nii, spa­dła ilość odda­wa­nych do użytku miesz­kań, co przy­czy­niło się do wzro­stu ich ceny. Wyż­sza cena miesz­kań w powie­cie San Mateo zmu­siła gorzej upo­sa­żo­nych, lecz dla funk­cjo­no­wa­nia powiatu nie­odzow­nych pra­cow­ni­ków, takich jak stra­żacy, poli­cjanci, per­so­nel medyczny i inne służby miej­skie do poszu­ki­wa­nia miej­sca pracy dalej od San Fran­ci­sco, np. w Oakland, gdzie nie­ru­cho­mo­ści są tań­sze. Jed­nakże więk­szy popyt na miesz­ka­nia w Oakland dopro­wa­dził także do wzro­stu ich cen i wędrówka ludu odby­wała się na coraz to dal­szą odle­głość. Pra­co­wali w San Fran­ci­sco, lecz miesz­kali do 150 km od miej­sca pracy. Wyma­gało to dłu­giego i męczą­cego dojazdu do pracy. Z danych NBER wynika, że każ­dego roku w wypad­kach dro­go­wych, spo­wo­do­wa­nych po czę­ści z powodu wydłu­ża­ją­cego się dojazdu do pracy ginie rocz­nie kil­ka­set osób. Część z nich z nich to nie­wąt­pli­wie ofiary nowego planu zago­spo­da­ro­wa­nia, uwzględ­nia­ją­cego ochronę ptac­twa.
Wra­ca­jąc do gór­ni­ków i argu­mentu p. Kutza.
Żyjemy w świ­cie nie­ustan­nych nie­do­bo­rów. Wszyst­kiego nam bra­kuje i wszystko można wyko­rzy­stać alter­na­tyw­nie. Jeśli wydamy pie­nią­dze na kupno butów, to nie wydamy ich na chleb. Jeśli pie­nią­dze zabrane nam w postaci podat­ków prze­ka­żemy na dota­cje dla Insty­tutu Sztuki Fil­mo­wej, nie wydamy ich na lekar­stwa czy cie­płą odzież na zimę. Jeśli kupimy kom­bajn węglowy, to nie kupimy inku­ba­to­rów dla rato­wa­nia nowo­rod­ków, wydo­bę­dziemy jed­nak węgiel, który dostar­czy innym życio­daj­nej ener­gii. Zmar­no­wa­nie kom­bajnu czy innej maszyny gór­ni­czej, na którą wydano kil­ka­dzie­siąt milio­nów zło­tych, to koniecz­ność odję­cia sobie od ust tych pie­nię­dzy i przy­mus kupie­nie nowej maszyny wydo­byw­czej. Wiemy już, że wiąże się to z rezy­gna­cją z zakupu kil­ku­dzie­się­ciu inku­ba­to­rów. Chyba, że zre­zy­gnu­jemy z wydo­by­cia czę­ści węgla, co może skut­ko­wać obni­że­niem tem­pe­ra­tury w miesz­ka­niach nie­któ­rych ludzi, a więc zagro­że­niem ich zdro­wia. Tho­mas Sowell ze Stan­ford Uni­ver­sity pisze, że „Poprawa bez­pie­czeń­stwa jed­nych odbywa się zawsze kosz­tem innego rodzaju bez­pie­czeń­stwa.” Ratu­jąc gór­ni­ków, zabi­jamy nowo­rodki. Brzmi to bru­tal­nie, ale jest praw­dziwe. Ludz­kie życie, mimo swo­jej „bez­cen­nej” war­to­ści i świę­to­ści ma swoją cenę. Dla­tego los i stan gospo­darki nie jest li tylko kwe­stią mniej lub bar­dziej wąt­pli­wych argu­men­tów ide­olo­gicz­nych czy poli­tycz­nych, lecz racją naszego bytu. Mają­tek ratuje życie. Kil­ka­dzie­siąt milio­nów zło­tych w postaci nie­wy­ko­rzy­sta­nych urzą­dzeń przy­czyni się do wzro­stu ryzyka, w tym i ryzyka śmierci, w innym miej­scu. Mar­no­tra­wie­nie dostęp­nych nam zaso­bów, ener­gii, surow­ców, czasu, pracy ludz­kiej zabija ludzi. Nie można więc pozwo­lić na to, aby dosta­wały się w ręce ludzi, któ­rzy nie potra­fią czy nie chcą nale­ży­cie nimi zarzą­dzać. Zmarły przed paroma tygo­dniami, Mil­ton Fried­man zwra­cał uwagę, że od wie­ków naj­le­piej do tego przy­sto­so­wa­nymi są wła­ści­ciele pry­watni, któ­rzy nie tylko za posia­dany mają­tek zapła­cili wła­snymi pie­niędzmi, lecz na doda­tek płacą wła­snymi pie­niędzmi za kon­se­kwen­cje swo­ich decy­zji. Pry­wa­ty­za­cja gwa­ran­tuje nam to, że – choć ofiary będą, bo prze­cież każda dzia­łal­ność czło­wieka wiąże się z ryzy­kiem — ich liczba będzie minimalna.

Jan M. Fijor
„Nczas” 2006-12-03