Co robić?

Szy­kuje się poważny kry­zys gospo­dar­czy, zarówno w Sta­nach Zjed­no­czo­nych, jak i Euro­pie. Więk­szość inwe­sto­rów ale i eks­per­tów jest na taką ewen­tu­al­ność nieprzygotowana.

Gieł­dowi guru nabrali wody w usta. Ci elo­kwentni dotąd męż­czyźni, nagle zanie­mó­wili. Sły­sza­łem, że nie­któ­rzy roz­glą­dają się już nawet za nową pracą. Tym­cza­sem tysiącom inwe­sto­rów, zwłasz­cza tym wpro­wa­dzo­nym w błąd świat się wali. Tylko w ciągu jed­nego dnia, 21 stycz­nia 2008, z pol­skiej giełdy wypa­ro­wało ok. 70 miliar­dów zło­tych, co sta­nowi rów­no­war­tość ponad 27 pro­cent budżetu kra­jo­wego.
Nie trudno zgad­nąć, dla­czego ludzie zacho­wują się panicz­nie. Wycho­dzi na jaw, jak bez­sen­sow­nie ulo­ko­wali swoje pie­nią­dze. Dla dużej czę­ści inwe­sto­rów, ale i dorad­ców, obecny krach jest to szo­kiem, oni nie brali pod uwagę takiej alter­na­tywy. Nawet przez myśl im nie prze­szło, że mogą stra­cić i to w takim stylu. Zamiast więc tele­fo­no­wać do swo­ich klien­tów i ich prze­pro­sić, wszystko, na co zdo­bywa się guru od komen­ta­rzy medial­nych pol­skiego rynku, Piotr Kuczyń­ski, to kry­tyka pod adre­sem dzien­ni­ka­rzy za to, że ich „mało odpo­wie­dzialna poli­tyka medialna two­rzy dzi­siaj pod­gle­bie dla praw­dzi­wego zała­ma­nia” giełdy. Guru zapo­mina, że to on był czę­stym gościem anten, kształ­tu­ją­cym bez zająk­nię­cia poli­tykę medialną, tak w cza­sach afery WGI, jak i póź­niej. Samo nazy­wa­nie inwe­sto­rów „gra­czami gieł­do­wymi”, a obec­nego kry­zysu „prze­ceną” rzuca świa­tło na zna­jo­mość eko­no­mii „głów­nego ana­li­tyka” zna­nej firmy finan­so­wej. Pan Kuczyń­ski nie jest w swej igno­ran­cji i aro­gan­cji odosob­niony. To wła­śnie ci eks­perci jesz­cze nie tak dawno zagrze­wali do „oszczę­dza­nia w fun­du­szach inwe­sty­cyj­nych”… Tym­cza­sem publicz­ność jest zde­wa­sto­wana. I to nie tylko w Pol­sce. W Hong Kongu w ciągu dwóch sesji (20 i 21 stycz­nia b.r.) główne indeksy gieł­dowe stra­ciły ponad 10 pro­cent, w Japo­nii i Korei pra­wie 12 pro­cent. Nie lepiej jest w Lon­dy­nie czy Paryżu. Sła­bym pocie­sze­niem dla kogoś, kto w jeden dzień stra­cił 15 tysięcy euro, albo w ciągu w dwóch ostat­nich tygo­dniach aż 60 tysięcy zło­tych, powie­dze­nie mu, że oto nade­szła od dawna ocze­ki­wana „korekta”. Jego nie obcho­dzą pseudo ana­lizy „makro­eko­no­miczne”, czyli wyja­śnia­nie, dla­czego dzieje się źle, on chce wie­dzieć, co powi­nien zro­bić, aby się rato­wać. Znam ten ból. Prze­ży­łem go wraz ze swo­imi klien­tami w cza­sie kra­chu 2000/2001 roku i dla­tego wiem, jak bar­dzo potrzebna jest jaka­kol­wiek rada, będąca wyra­zem tro­ski o pie­nią­dze inwestora.

Co teraz robić?

Ktoś, kto odro­bił lek­cję i posiada dobrze przy­go­to­wane port­fel inwe­sty­cyjny nie ma powo­dów do obaw. On wie, że inwe­sto­wa­nie w papiery war­to­ściowe to pro­ces dłu­go­ter­mi­nowy, a cezurą cza­sową zapew­nia­jącą racjo­nalny poziom bez­pie­czeń­stwa to, co naj­mniej 20 – 25 lat. Jeśli nawet gospo­darka się zawali na 10 lat, bo sądzę, że tym razem odra­bia­nie strat potrwa mniej wię­cej tyle, nie ma sprawy. Nasz doradca a przede wszyst­kim my sami prze­wi­du­jemy taką moż­li­wość, dla­tego spo­dzie­wamy się owo­ców naszej lokaty w bez­piecz­nej per­spek­ty­wie cza­so­wej. Ryzyko jest odwrot­nie pro­por­cjo­nalne do czasu doj­rze­wa­nia naszego port­fela inwe­sty­cyj­nego. Ryzyko rośnie więc z wie­kiem inwe­stora. Dla­tego, co 3 – 5 lat powin­ni­śmy nasze port­fele inwe­sty­cyjne dywer­sy­fi­ko­wać w kie­runku lokat o coraz więk­szym zakre­sie bez­pie­czeń­stwa.
Co ma jed­nak uczy­nić osoba, która się o wszyst­kim dowia­duje dopiero teraz?
Powinna wró­cić do swo­ich fun­da­men­tów, czyli uświa­do­mić sobie, w jakim celu zało­żyła konto inwe­sty­cyjne? Jeśli per­spek­tywa tego celu jest odle­gła (np. eme­ry­tura albo cze­sne uni­wer­sy­tec­kie nie­let­nich dzieci czy wnu­ków), niech zamknie swoje wyciągi z konta w sza­fie, zapo­mni o nich i śpi spo­koj­nie. Strata na papie­rze staje się stratą w port­felu dopiero wtedy, gdy dane aktywa sprze­damy. Nawet naj­cięż­sze rece­sje kie­dyś się koń­czą.
W przy­padku innych, pil­niej­szych celów wytyczną spo­sobu postę­po­wa­nia powinna być mak­syma: nie musisz tra­cić, to nie trać. Jeśli pomimo ambit­nych pla­nów budowy domu, masz gdzie miesz­kać, zapo­mnij na razie o budo­wie i nie likwi­duj konta. Pocze­kaj na lep­sze czasy. Jeśli jed­nak pie­nią­dze są ci potrzebne dziś, prze­łknij stratę i zwróć się do zaufa­nego doradcy podat­ko­wego, żeby ci pomógł odpi­sać ją od dochodu do opo­dat­ko­wa­nia.
Jeśli nawet stra­ci­li­śmy zaufa­nie do naszego doradcy, nie trzeba od razu ucie­kać z port­fe­lem od innego fun­du­szu inwe­sty­cyj­nego. Wystar­czy zmie­nić doradcę, lub zająć się inwe­sty­cjami samemu. Każda zmiana rodziny fun­du­szy wiąże się dodat­kowo z koniecz­no­ścią zapła­ce­nia „opłat sprze­daż­nych”, nie­kiedy jest to kilka pro­cent war­to­ści port­fela. Obecny kry­zys doty­czy całego rynku, dla­tego bar­dzo nie­wielu fun­du­szom inwe­sty­cyj­nym uda się od niego uciec.
Mimo iż dno obec­nego kry­zysu jest jesz­cze przed nami, nowym inwe­sto­rom pole­cam starą zasadę: „kupuj wtedy, gdy inni sprze­dają, sprze­daj wtedy, gdy inni kupują”. Wbrew swej pro­sto­cie postę­po­wa­nie takie nie jest wcale pro­ste. Więk­szość ludzi boi się i dla­tego reagują…odwrotnie. Stąd, dla tych bar­dziej opa­no­wa­nych i zdy­scy­pli­no­wa­nych pole­cam tech­nikę, która nazywa się „dollar-cost-average” i polega na sys­te­ma­tycz­nym inwe­sto­wa­niu pew­nej sta­łej kwoty. Jest to tech­nika pole­cana zwłasz­cza w cza­sach dużej nie­pew­no­ści. Inwe­stu­jąc stałą kwotę, nawet przy spa­da­ją­cej cenie jed­nostki fun­du­szu (lub akcji), korzy­stamy na tym, że taniej kupimy wię­cej akcji (lub jed­no­stek fun­du­szy). Z cza­sem, po rece­sji, czy kry­zy­sie, więk­sza ilość akcji (jed­no­stek) da nam więk­szy profit.

Kiedy koniec?

O tym, że jest rece­sja dowia­du­jemy się prze­waż­nie na długo przed tym zanim się ona pojawi. Po czym poznać, że kry­zys został zaże­gnany? Po tym, że ustały jego przy­czyny. Przy­czyn obec­nej rece­sji jest kilka: wojna, rosnący inter­wen­cjo­nizm gospo­dar­czy pań­stwa, gigan­tyczne świad­cze­nia socjalne, nie­rów­no­waga budże­towa i jej kon­se­kwen­cje, takie jak: kry­zys mone­tarny, czyli infla­cja. Sadząc z inten­syw­no­ści obja­wów, obecny kry­zys będzie nie tylko poważny, ale i dłu­go­trwały. Zwłasz­cza, że Biały Dom chce go łago­dzić meto­dami (obniżka podatku bez obniżki wydat­ków), któ­rego do kry­zysu dopro­wa­dziły. Decy­zja FED z 22 stycz­nia 2008 obni­ża­jąca stopy pro­cen­towe aż o 75 punk­tów pro­cen­to­wych – zda­niem eko­no­mi­stów z Insty­tutu Misesa w Ala­ba­mie – opóźni wpraw­dzie ago­nię, ale nie na długo. Pośpiech, z jakim działa bank cen­tralny świad­czy o powa­dze sytu­acji. O ile więc wycho­dze­nie gospo­darki ame­ry­kań­skiej z ostat­niej rece­sji (2000 – 2001) trwało 5 – 6 lat, o tyle kom­pen­sa­cja rece­sji tego­rocz­nej potrwa naj­praw­do­po­dob­niej dłu­żej. Pol­ski rynek jest, co prawda, w lep­szej sytu­acji od ame­ry­kań­skiego, nie ma to jed­nak więk­szego zna­cze­nia. Rece­sji, a kto wie czy nie depre­sji w Sta­nach Zjed­no­czo­nych nie jest w sta­nie oprzeć się żadna, nawet naj­zdrow­sza gospo­darka. Naj­lep­szy dowód, że naj­więk­sze straty w 2008 roku notują dotych­cza­sowi lide­rzy gospo­dar­czy: Japo­nia, Bra­zy­lia, Korea Połu­dniowa, Hong­kong i Wielka Bry­ta­nia.
Kon­klu­du­jąc: cudów nie ma, cudo­twór­ców rów­nież, dla­tego pamię­tajmy, że nikt nie zadba o nas lepiej niż uczy­nimy to sami. Nie zna­czy to wcale, że papiery war­to­ściowe są dla każ­dego. Uczmy się więc eko­no­mii, aby móc spro­stać rzym­skiej zasa­dzie „Caveat emp­tor”, czyli wziąć odpo­wie­dzial­ność za swoje pie­nią­dze we wła­sne ręce.

W obli­czu paniki
Jan M. Fijor
„różne” 2008-01-23