Dolara kłopotów cd.

Czy ostat­nia poprawa pozy­cji waluty ame­ry­kań­skiej ma zwią­zek z odej­ściem George’a W. Busha? Czy zmiana na fotelu w Biały Domu wystar­czy do poprawy fatal­nej kon­dy­cji gre­en­backa? Czy słaby dolar to wyłącz­nie wina ostat­niej prezydentury?

Jest lepiej

Fakty mówią same za sie­bie. W miarę zbli­ża­nia się do daty wybo­rów pre­zy­denc­kich w USA, war­tość dolara rośnie. O ile jesz­cze 15 lipca br. waluta ame­ry­kań­ska się­gnęła psy­cho­lo­gicz­nego dna, 1,6 dolara za 1 euro, nie­spełna pół­tora mie­siąca póź­niej, euro pota­niało do ok. 1,38 dolara, a więc bli­sko o 14 pro­cent. W ciągu sze­ściu tygo­dni dolar odzy­skał to co stra­cił przez minione 9 mie­sięcy. Siłą rze­czy pota­niały surowce, cena ropy z poziomu 148 dola­rów za baryłkę zeszła do ok. 100 dola­rów (spa­dek pra­wie o jedną trze­cią), rów­nie duży był spa­dek cen gazu, stali, mie­dzi i wielu innych surow­ców, nieco mniej, ale też zasad­ni­czo, bo o ok. 25 pro­cent, pota­niało złoto, osią­ga­jąc poziom (ok. 750 dol.) naj­niż­szy od lata 2007. Zhar­dział pre­zes Rezerwy Fede­ral­nej (FED) , Bob Ber­nanke, który oznaj­mił, że dalej stóp pro­cen­to­wych obni­żać nie będzie. Pre­zy­dent zaczął być łagod­niej­szy; zapo­wie­dział roz­mowy poko­jowe z Ira­nem, wyco­fa­nie wojsk z Iraku, libe­ra­li­za­cję gospo­darki i tro­skę o pozy­cję waluty. A mimo to eks­perci walu­towi uznali, że moto­rem ostat­niej apre­cja­cji dolara są złe infor­ma­cje pły­nące z euro­landu, a kon­kret­nie wypo­wiedź pre­zesa Euro­pej­skiego Banku Cen­tral­nego, który na posie­dze­niu 7 sierp­nia b.r. utrzy­mał stopy na dotych­cza­so­wym pozio­mie (4,25 proc.), co inwe­sto­rzy ode­brali jako sygnał spo­wol­nie­nia gospo­dar­czego w kra­jach „pięt­nastki” i polu­zo­wa­nia poli­tyki mone­tar­nej czyli obni­że­nia stóp pro­cen­to­wych, czyli spadku pary­tetu euro do dolara. Czyżby zatem siły dolara szu­kać nale­żało w osła­bie­niu tempa roz­woju gospo­dar­czego „sta­rej” Unii i jej waluty? Zróbmy coś Tłu­ma­cze­nie apre­cja­cji dolara trud­no­ściami strefy euro to myle­nie przy­czyn ze skut­kami. Trud­no­ści euro­landu są raczej skut­kiem, a nie przy­czyną słab­ną­cej pozy­cji dolara. Praw­dziwe korze­nie kry­zysu waluty ame­ry­kań­skiej są znacz­nie głęb­sze i mają głów­nie cha­rak­ter poli­tyczny. Należą do nich: wojna na Środ­ko­wym Wscho­dzie, roz­rzutna poli­tyka w zakre­sie finan­sów publicz­nych pod­no­sząca defi­cyt budże­towy do nie­wy­obra­żal­nych roz­mia­rów, inter­wen­cjo­nizm, czyli ręczne ste­ro­wa­nie gospo­darką przez poli­ty­ków i będąca jego kon­se­kwen­cją zbyt luźna poli­tyka mone­tarna FED. Z jed­nej strony, Geo­rge W. Bush, po swoim wąt­pli­wym zwy­cię­stwie wybor­czym w 2000 roku chciał Ame­ry­ka­nów kupić, już to dar­mo­wymi lekami dla eme­ry­tów, już kon­ce­sjami dla rol­nic­twa i prze­my­słu oraz świad­cze­niami socjal­nymi na nie­spo­ty­kaną do tej pory skalę, z dru­giej zaś po zama­chu z 11 wrze­śnia 2001 potrzebne były ogromne pie­nią­dze na wojnę z ter­ro­ry­zmem. O ile Stany Zjed­no­czone stać było na każdy z tych wydat­ków z osobna, o tyle pro­wa­dze­nie ich rów­no­cze­śnie było ponad siły. Skut­kiem nało­że­nia się welfare na war­fare było poja­wie­nie się infla­cji. Mani­pu­la­cje koszy­kiem dóbr – sygna­li­zują eks­perci waszyng­toń­skiego tru­stu mózgów, Cato Insti­tute – pozwo­liły zataić na jakiś czas jej praw­dziwe roz­miary, które ujaw­niła się w dwóch niszach – czę­ściowo na rynku papie­rów war­to­ścio­wych, głów­nie jed­nak w nie­ru­cho­mo­ściach, gdzie gwał­towny wzrost cen w latach 2005 – 2007 był ewi­dent­nie ucieczką przed tra­cą­cym na war­to­ści dola­rem, co sygna­li­zo­wali eks­perci waszyng­toń­skiego tru­stu mózgów, Cato Insti­tute. I rze­czy­wi­ście, kiedy latem 2007 roku oka­zało się, że boom w nie­ru­cho­mo­ściach spo­wo­do­wany został fry­wolną poli­tyką mone­tarną FED i sek­to­rowi ban­ko­wemu grozi kata­strofa, dolar zaczął lecieć na łeb na szyję wobec wszyst­kich waż­niej­szych walut świata. W kon­se­kwen­cji poszy­bo­wały ceny ener­gii, a Ame­ryka sta­nęła na skraju ban­kruc­twa. Poja­wiło się widmo świa­to­wego kry­zysu na nie­spo­ty­kaną dotąd skalę. Biały Dom uznał, że „trzeba coś z tym zro­bić”. Ostat­nia apre­cja­cja waluty ame­ry­kań­skiej jest wła­śnie skut­kiem tego „robie­nia czegoś”.

Nie­odro­biona lekcja

O tym, że trwa­jący od 15 lipca do począt­ków wrze­śnia b.r. wzrost siły dolara ma kru­che pod­stawy świad­czy cho­ciażby korekta pary­tetu waluty ame­ry­kań­skiej, jaka ma miej­sce mniej wię­cej od początku wrze­śnia, która apre­cja­cję dolara zaha­mo­wała. Wpraw­dzie to zro­zu­miałe, że rynek chce zre­ali­zo­wać zyski, jakie osią­gnął na wzro­ście, ale tak się dzieje głów­nie wtedy, gdy zyski nie są pewne i mają cha­rak­ter spe­ku­la­cyjny. A jest tak, gdyż inwe­sto­rzy i trend­set­te­rzy wie­dzą, iż wciąż nie zostały usu­nięte przy­czyny, jakie dopro­wa­dziły do kry­zysu dolara. Zała­ma­nie trendu nastą­piło dokład­nie wtedy, gdy oka­zało się, że Biały Dom nie tylko lek­cji nie odro­bił, ale wręcz kry­zys pogłę­bia i to z co naj­mniej z dwóch powo­dów. Primo, pod wpły­wem naci­sków Pen­ta­gonu pre­zy­dent Geo­rge W. Bush wniósł wła­śnie zastrze­że­nia wobec planu wyco­fy­wa­nia wojsk z Iraku, co ode­brano jako sygnał do kon­ty­nu­owa­nia wojny, a więc dal­szego zadłu­ża­nia budżetu i infla­cji. I secundo, FED, Depar­ta­ment Skarbu i FDIC posta­no­wiły wes­przeć nie tylko kule­jące banki, jak dotąd, lecz co gor­sza, wpom­po­wać ponad 100 miliar­dów dola­rów w rato­wa­nie dwóch gigan­tów od poży­czek hipo­tecz­nych, Fan­nie Mae i Fred­die Mac, co jest rów­no­znaczne z nacjo­na­li­za­cją tych mega ban­ków. Na domiar złego, spa­dają noto­wa­nia Baraca Obamy, orę­dow­nika – w prze­ci­wień­stwie do zwo­len­nika roz­wią­zań mili­tar­nych, Johna McCa­ina — szyb­kiego zakoń­cze­nia dzia­łań wojen­nych. Więc to nie droga ropa naf­towa, rosnące bez­ro­bo­cie i kry­zys hipo­teczny są korze­niami zła, lecz wojna i inter­wen­cjo­nizm – welfare i war­fare. Kry­zys dolara i spo­wol­nie­nie gospo­dar­cze, które go pogłę­bia – pisze Lew Roc­kwell z Instytu Misesa w Ala­ba­mie — są skut­kiem odej­ścia od zasad ame­ry­kań­skiej kon­sty­tu­cji, zaka­zu­ją­cej m.in. udziału w woj­nach, bez­po­śred­nio nie zagra­ża­ją­cych kra­jowi, redy­stry­bu­cji, czyli wspo­ma­ga­nia jed­nych oby­wa­teli, kosz­tem dru­gich, do czego spro­wa­dza się eks­pan­sja kre­dy­towa i poli­tyka taniego pie­nią­dza oraz pro­gramy rato­wa­nia ban­ków i innych insty­tu­cji finan­so­wych kosz­tem reszty gospo­darki i podatnika.

Powrót do źródeł

Po 95 latach doświad­czeń z ban­kiem cen­tral­nym Ame­ryka zaczyna zda­wać sobie sprawę z tego, że ręczne ste­ro­wa­nie pie­nią­dzem i two­rze­nie go na życze­nie FED i Bia­łego Domu może znisz­czyć potęgę kraju. Co prawda, Ron Paul, a więc główny zwo­len­nik powrotu do stan­dardu złota i ogra­ni­cze­nia rzą­do­wego mono­polu pie­nią­dza, w wyścigu o nomi­na­cję swej par­tii, Repu­bli­ka­nów na fotel pre­zy­denta prze­grał ze zwo­len­ni­kiem sil­nego pań­stwa, roz­da­ją­cego pie­nią­dze gru­pom naci­sku i ste­ru­ją­cego poli­tyką mone­tarną, to jed­nak udało mu się w trak­cie kam­pa­nii stwo­rzyć potężny ruch oby­wa­tel­ski, który na przy­szłość Sta­nów Zjed­no­czo­nych może mieć ogromny wpływ. Ron Paul uzmy­sło­wił milio­nom Ame­ry­ka­nów, że bez względu na sze­ro­kość geo­gra­ficzną, zwięk­sza­nie zasił­ków socjal­nych, wspie­ra­nie przez rząd „wybra­nych” gałęzi biz­nesu (np. prze­mysł zbro­je­niowy i sek­tor naf­towy), oraz mani­pu­lo­wa­nie pie­nią­dzem zaszko­dzi gospo­darce i ludziom. I tutaj Ame­ry­ka­nie stają przed trudną próbą, żaden z kan­dy­da­tów na pre­zy­denta nie gwa­ran­tuje zmian na lep­sze. John McCain chce wojny i będzie kon­ty­nu­ować dzieło Busha, Obama zaś ma ambi­cje socja­li­styczne. Pozo­staje więc Kon­gres i być może powtórka rewo­lu­cji z 1994 roku, kiedy opo­zy­cyjna więk­szość pod wodzą Dicka Armey’a i Newt’a Gin­gri­cha zmu­siła pre­zy­denta Billa Clin­tona do wyco­fa­nia się z obiet­nic nacjo­na­li­za­cji służby zdro­wia, do ogra­ni­cze­nia świad­czeń socjal­nych, libe­ra­li­za­cji han­dlu (NAFTA), a przede wszyst­kim do reduk­cji defi­cytu budże­to­wego oraz podatku spad­ko­wego i podatku od wzbo­ga­ce­nia. Dzi­siaj Kon­gres może ode­grać podobną rolę. Znie­cier­pli­wiony elek­to­rat może go zmu­sić do powstrzy­ma­nia pro­gramu Obamy walki o „spra­wie­dli­wość spo­łeczną”. Posta­wie­nie tamy soc­li­be­ra­li­za­cji Ame­ryki – pisał nie­dawno zna­ko­mity publi­cy­sta Michael Novak — nie będzie wcale trudne. Zresztą innego wyj­ścia nie ma. Skoro nie­mal iden­tyczna poli­tyka dopro­wa­dziła do zapa­ści gospo­dar­czej w Japo­nii, od lat pusto­szy Ame­rykę Połu­dniową i hamuje roz­wój w Euro­pie, racjo­nal­nym z natury Ame­ry­kom musi to dać do myśle­nia. Spo­łeczna gospo­darka ryn­kowa, sta­bilny wzrost, soli­darne pań­stwo – nie dzia­łają. Poli­tyka mone­tarna, kry­zys hipo­teczny, a nawet wojny nie są przy­czyną zła, lecz skut­kiem poli­tyki wyrów­ny­wa­nia szans, mono­polu pie­nią­dza i inter­wen­cjo­ni­zmu – o czym już pół wieku temu pisał nobli­sta, Mil­ton Fried­man. Wyko­rze­nie­nie tych zja­wisk, i to nie tylko w Sta­nach Zjed­no­czo­nych, jest warun­kiem sine qua non dobro­bytu naro­dów. Pocie­sza­jące jest to, że w Pol­sce na ogół chęt­nie kopiu­jemy to co amerykańskie.

Jan M. Fijor
„różne” 2008-09-28