Dwururka

Nik­czem­ność czę­ści pol­skich elit poli­tycz­nych, bez­względ­ność i cynizm Niem­ców oraz rosnąca wro­gość ze strony Kremla zagra­żają pol­skim inte­re­som gospo­dar­czym i naro­do­wym.

Droga wolna

Led­wie uci­chły echa słów potę­pia­ją­cych układ Riben­trop – Moło­tow, a ponad gło­wami pozo­sta­łych sojusz­ni­ków z Unii Euro­pej­skiej, Niemcy znowu doga­dały się z Rosją i budują dwie rury gazo­ciągu z Rosji do Nie­miec. Jak poin­for­mo­wał kilka tygo­dni temu sam pre­zy­dent Wła­di­mir Putin, nowy ruro­ciąg z sybe­ryj­skim gazem pobie­gnie wzdłuż dna Bał­tyku, z Rosji do Nie­miec. Ruro­ciąg omi­nie w ten spo­sób „nie­przy­ja­zną” Pol­skę, co było od pew­nego czasu ideą fix Kremla. Popły­nie nim 27 mld m. sześć. rosyj­skiego gazu, rów­no­war­tość połowy zuży­wa­nego dzi­siaj przez Niemcy rosyj­skiego gazu. Pol­ska tym samym prze­sta­nie sta­wać na dro­dze rosyj­skiego gazu dla Nie­miec, który dotych­czas trans­por­to­wany był tran­zy­tem przez nasz kraj. Kurek z gazem może więc stać się dla Rosji wygod­nym argu­men­tem do wywie­ra­nia na nas naci­sków.
Zaska­kuje kom­pletne zigno­ro­wa­nie przez Niemcy sojusz­ni­ków z Unii Euro­pej­skiej: Litwy. Łotwy, Esto­nii, no i nas. O ile Rosja­nie nie muszą się z Pol­ską liczyć, o tyle postawa Niem­ców co naj­mniej budzi zdu­mie­nie. Dziwne jest także to, że Niem­com cał­ko­wi­cie nie prze­szka­dza dra­ma­tyczna sytu­acja śro­do­wi­ska natu­ral­nego, do jakiej dopro­wa­dzili Rosja­nie w rejo­nach pół­nocy Sybe­rii i Morza Barentsa gdzie znaj­dują się naj­więk­sze pola gazo­no­śne. Współ­rzą­dząca z SPD, Par­tia Zie­lo­nych patrzy przez palce na spu­sto­sze­nia eko­lo­giczne, przy któ­rych wyci­na­nie pusz­czy ama­zoń­skiej jest nie­winną igraszką bra­zy­lij­skich chło­pów. Cierpi natu­ralne śro­do­wi­sko sybe­ryj­skie. W dra­ma­tycz­nej sytu­acji znaj­dują się abo­ry­geni z Pół­wy­spu Jamał i znad Obskiej Guby nale­żący do pra­sta­rych pale­oazja­tyc­kich naro­dów, Chan­tów i Man­sów. Wynisz­czani przy pomocy dostaw pra­wie dar­mo­wego, praw­do­po­dob­nie ska­żo­nego alko­holu. Śred­nia dłu­gość ich życia nie prze­kra­cza 35 – 40 lat.

A można było

Pomysł dwu­rurki nie jest nowy. Poja­wił się co naj­mniej 5 lat temu. Jed­nakże wtedy, Rosja­nom i Niem­com można było jesz­cze pokrzy­żo­wać plany. Narzę­dziem do tego celu miał być sto­sun­kowo nie­drogi (350 mln dol.) i krótki (230 km) ruro­ciąg bie­gnący w poprzek Bał­tyku z Pol­ski do Danii, znany jako Bal­tic­Pipe. Jego atrak­cyj­ność pole­gała na tym, że koszty budowy mieli pokryć Duń­czycy.
Gorą­cym orę­dow­ni­kiem budowy rury łączą­cej Pol­skę (Nie­cho­rze) z duń­skimi zło­żami gazu, zarzą­dza­nymi przez firmę DONG był w 2001 roku jeden z ówcze­snych wice­dy­rek­to­rów w PGNiG, Piotr Woź­niak. Głów­nym celem budowy Bal­tic­Pipe miała być dywer­sy­fi­ka­cja dostaw gazu do Pol­ski, z myślą o unie­za­leż­nie­niu się od Rosjan i Gaz­promu. Woź­niak czuł ponadto, że budowa Bal­tic­Pipe ode­tnie, a przy­naj­mniej poważ­nie utrudni Rosja­nom, ewen­tu­alne omi­nię­cie Pol­ski, czyli budowę nitki gazo­wej wzdłuż Bał­tyku do Nie­miec, Fran­cji, do Europy Zachod­niej, chro­niąc nas przed tym, co Putin wła­śnie ogło­sił.
Nie­stety, z jakichś „tajem­ni­czych” powo­dów, zarówno dyr. Woź­niak, jak i inni zwo­len­nicy dywer­sy­fi­ka­cji dostaw gazu zostali z pracy zwol­nieni tuż przed pod­pi­sa­niem poro­zu­mie­nia o budo­wie Bal­tic­Pipe. Dyrek­to­rem PGNiG, który ich wtedy zwol­nił był Michał Kwiat­kow­ski, do nie­dawna spe­cja­li­sta od zarzą­dza­nia pań­stwo­wym prze­my­słem węglo­wym, a ści­ślej od jego sku­tecz­nej likwi­da­cji. Naj­pierw, z namasz­cze­nia ówcze­snego mini­stra gospo­darki, Janu­sza Ste­in­hoffa, przez cztery lata sze­fo­wał Gli­wic­kiej Spółce Węglo­wej, a kiedy popa­dła w ruinę, z równą ener­gią zabrał się za pań­stwo­wego mono­po­li­stę eks­portu węglem, Węglo­koks. Kiedy się jed­nak oka­zało, że kuszące dotąd „prze­ceny węgla”, z racji docie­kli­wego cha­rak­teru poprzed­niego dyrek­tora firmy, Seba­stiana Czy­pionka, stają się coraz trud­niej­sze, Kwiat­kow­ski odkrył w sobie nowe powo­ła­nie: gaz! Dzięki wsta­wien­nic­twu nowo­mia­no­wa­nego w 2001 roku, wice­mi­ni­stra gospo­darki ds. ener­ge­tyki, Marka Kos­sow­skiego, posta­wiono go na sta­no­wi­sku dyrek­tora PGNiG, gdzie spi­sał się zna­ko­mi­cie, ukrę­ca­jąc od razu łeb pro­jek­towi budowy Bal­tic­Pipe. Asy­sto­wał mu w tym dziel­nie ówcze­sny pre­zes Rady Nad­zor­czej PGNiG, Andrzej Aren­dar­ski. Pro­jekt odło­żono, potem zarzu­cono. Dzi­siaj stra­cił rację bytu cho­ciażby dla­tego, że Duń­czycy sprze­dali swoje pola gazowe Angli­kom, a ci ostatni – w związku z pogor­sze­niem się ren­tow­no­ści ich wła­snych złóż gazu i ropy naf­to­wej – bar­dzo liczą na tań­szy gaz rosyj­ski i nie zechcą Moskwy draż­nić jaki­miś rurami w poprzek ich interesów.

Gazy­fi­ka­cja węgla

Tak naprawdę, Kwiat­kow­ski poczuł gaz jesz­cze w cza­sie pre­ze­so­wa­nia Węglo­ko­sowi, kiedy – rów­nież za wsta­wien­nic­twem mini­stra Ste­in­hoffa — został człon­kiem rady nad­zor­czej, Euro­Pol­Gazu, firmy zaj­mu­ją­cej się eks­plo­ata­cją, bie­gną­cego przez Pol­skę ruro­ciągu jamal­skiego. Dziś jest jej pre­ze­sem Zarządu. Ci, któ­rzy Kwia­tow­skiego znają podej­rze­wają, że to wła­śnie Euro­Pol­Gaz (a dokład­niej sto­jący za nim ludzie Gaz­promu) był głów­nym powo­dem nie­chęci do Bal­tic­Pipe i osta­tecz­nego utrą­ce­nia planu jego budowy.
Jed­nakże odcho­dząc do gazu, Kwiat­kow­ski nie tylko o węglu nie zapo­mniał, on się nim zajął z jesz­cze więk­sza ener­gią i zaja­dło­ścią. Nie sam, lecz za pośred­nic­twem wspo­mnia­nego już mini­stra od węgla i ener­ge­tyki, Marka Kos­sow­skiego, który patrzył w swego men­tora jak w obraz. Trudno zresztą, żeby było ina­czej. Kwiat­kow­ski na węglu się znał, zaś wie­dza Kos­sow­skiego n.t. gór­nic­twa węglo­wego ogra­ni­czała się do zna­jo­mo­ści sym­bolu C. Początki kariery mini­stra się­gają końca peerelu, kiedy był dyrek­to­rem agen­tu­ral­nej, kie­ro­wa­nej przez służbę bez­pie­czeń­stwa firmy Dip­se­rvice, zaj­mu­ją­cej się „opieką” nad dyplo­ma­tami.
Pod dyk­tando Kwiat­kow­skiego, obaj pano­wie roz­po­częli pro­ces „gazy­fi­ka­cji węgla”, czyli zastę­po­wa­nia węgla…gazem. (Cie­kawe, czy sami na tę tech­no­lo­gię wpa­dli, czy może ktoś im ją zasu­ge­ro­wał?) Naj­pierw więc utrą­cono dywer­sy­fi­ka­cję, któ­rej sym­bo­lem miał być Bal­tic­Pipe, potem stop­niowo wypie­rano węgiel…gazem. Rów­no­cze­śnie ogra­ni­czano pro­duk­cję poszu­ki­wa­nego i bar­dzo opła­cal­nego węgla gru­bego, likwi­do­wano kopal­nie, ośmie­szano prze­mysł węglowy, czu­wa­jąc nad tym, aby przy­pad­kiem nie doszło do jego pry­wa­ty­za­cji; tani, opła­calny eko­no­micz­nie węgiel jest prze­cież wro­giem gazu. Na straży tych dzia­łań stało tzw. lobby gazowe, któ­remu od lat asy­stuje obecny mini­ster gospo­darki, Jacek Pie­chota, zażarty wróg pry­wa­ty­za­cji kopalń, utrzy­mu­jący, że jest ona nie­moż­liwa, gdyż „pry­watne kopal­nie sta­no­wi­łyby kon­ku­ren­cję dla gór­nic­twa pań­stwo­wego”, albo że „pry­watny biz­nes kupuje kopal­nie wyłącz­nie dla kasy”. Ten „pies ogrod­nika”, woli za pie­nią­dze „wdów i sie­rot” utrzy­my­wać pań­stwowe molo­chy, zatrud­nia­jące 30 razy wię­cej admi­ni­stra­cji niż potrzeba, dające kro­ciowe zarobki ich pre­ze­som i kadrze związ­ków zawo­do­wych. Mar­nuje w ten spo­sób mają­tek naro­dowy i pomaga.…Rosjanom.

Nie­bez­pie­czeń­stwo energetyczne

Czy w takiej sytu­acji trudno zro­zu­mieć, dla­czego obecny pre­zes PGNiG, Marek Kos­sow­ski – jak podaje „Gazeta Wybor­cza” — otrzy­muje za udział w zdo­mi­no­wa­nej przez rosyj­ski Gaz­prom radzie nad­zor­czej Euro­Pol­Gazu, spółki eks­plo­atu­ją­cej ruro­ciąg jamal­ski, pra­wie 2,5 raza (486 tys. zł rocz­nie) wię­cej niż za swoją pierw­szą pracę (197 tys. zł), to jest sze­fo­wa­nie PGNiG? Rów­nie hoj­nie wyna­gra­dzany jest inny czło­nek rady nad­zor­czej, Andrzej Aren­dar­ski (rów­nież czło­nek rządu Hanny Suchoc­kiej), który z PGNiG otrzy­muje 29 tys. zł, a z Euro­Pol­Gaz aż 12,5 raza tyle, czyli 371 tys. zł rocz­nie. Jest to cyniczna pry­wata fun­do­wana przez podat­nika. Udzia­łow­cami Euro­Pol­Gazu jest PGNiG (48 proc.), Gaz­prom (48 proc.) oraz Tra­ding Gas, Alek­san­dra Gudzo­wa­tego (4 proc.) Ta ostat­nia firma ist­nieje wła­ści­wie tylko po to, aby nie prze­kro­czyć limi­tów „ustawy komi­no­wej”, co mogłoby utrud­nić kro­ciowe zarobki zarządu. N. b. obaj wspo­mniani pano­wie wie­dzę o ruro­cią­gach i gazie zdo­by­wali przy goto­wa­niu na gazie. Aren­dar­ski zas przy her­ba­cie w kan­ce­la­rii praw­ni­czej. Pikan­te­rii dodaje fakt, że PGNiG, które dla Kos­sow­skiego i Aren­dar­skiego jest prze­cież głów­nym miej­scem zatrud­nie­nia, przy­nosi de facto straty. Zyski wyka­zy­wane na papie­rze są li tylko wyni­kiem kre­atyw­nej księ­go­wo­ści i mini­ma­li­za­cji inwe­sty­cji; firma mniej wydaje na remonty i roz­wój niż wynosi jej stawka amor­ty­za­cyjna. Podobno w ten prze­wrotny spo­sób PGNiG przy­go­to­wuje się do pry­wa­ty­za­cji i wej­ścia na giełdę. Rosja­nie a może i Niemcy, któ­rzy ostrzą sobie na PGNiG ape­tyty, nie będą musieli dużo za tę spółkę płacić?

Haniebny kon­trakt

Man­tra o bez­pie­czeń­stwie ener­ge­tycz­nym służy masko­wa­niu praw­dzi­wych inten­cji grupy trzy­ma­ją­cej wła­dzę nad pol­ską ener­ge­tyką. B. wice­pre­mier Hen­ryk Gory­szew­ski, autor poro­zu­mie­nia z 1993 roku w spra­wie budowy ruro­ciągu jamal­skiego, utrzy­muje, że powstał on wyłącz­nie po to, by Rosja­nie nie mogli wybu­do­wać „dwu­rurki”. Jest to aku­rat nie­prawda. Ochronę zapew­niał nie ruro­ciąg jamal­ski, lecz Bal­tic­Pipe. Było to roz­wią­za­nie chro­niące nas przed dyk­ta­tem rosyj­skiego mono­po­li­sty, Gaz­promu. Odda­nie się na wyłącz­ność Rosja­nom – w czym udział Gory­szew­skiego jest nie­kwe­stio­no­wany — powo­duje, że pła­cimy za gaz dwu­krot­nie wię­cej niż płaci taka Tur­cja, która nie dała się zmo­no­po­li­zo­wać. Nie dość, że kupu­jemy gaz dro­żej (o ile nie naj­dro­żej), to nam Rosja­nie za tran­zyt gazu do Nie­miec, gdzie idzie gros jamal­skiego gazu, nie płacą. Jak to się stało, że strona pol­ska, repre­zen­to­wana wów­czas przez rząd Hanny Suchoc­kiej, zre­zy­gno­wała z pobie­ra­nia opłat za prze­sył gazu z Rosji przez Pol­skę pozo­staje do dzi­siaj zagadką? Opłaty te, zwy­cza­jowo się­ga­jące nawet 4 — 5 dol. za 1000 m sześć. gazu prze­sła­nych na odle­głość 100 km w przy­padku gazo­ciągu jamal­skiego, Urząd Regu­la­cji Ener­ge­tyki wyce­nił na 2,7 dol., co powinno dawać ok. 1,5 mld dol. rocz­nie plus VAT. Euro­Pol­Gaz, for­malny użyt­kow­nik liczą­cego 682 km pol­skiego odcinka ruro­ciągu, pie­nię­dzy tych nie otrzy­muje. Rosja­nie nie płacą, bo wice­pre­mier, dr Hen­ryk Gory­szew­ski, który repre­zen­to­wał stronę pol­ską przy pod­pi­sa­niu umowy jamal­skiej z pobie­ra­nia ich zre­zy­gno­wał. Jakie argu­menty „prze­ko­nały” pol­skiego pre­miera do rezy­gna­cji z takich pie­nię­dzy?
Dokład­nie nie wia­domo. Może hoj­ność? Albo nie­uwaga? A może sła­bość? Gory­szew­ski prze­cież przez lata pra­co­wał na rzecz Armii Czer­wo­nej, orga­ni­zu­jąc jej — w ramach ówcze­snego Mini­ster­stwa Trans­portu — kanał tran­zy­towy wojsk przez Pol­skę do NRD. A może miłość teścia do zię­cia, Mariu­sza Rz., któ­rego wła­dze celne przy­ła­pały na prze­my­cie samo­cho­dów do Rosji? Bez względu na powód, decy­zja pre­miera świad­czy o tym, do czego może dopro­wa­dzić odda­nie bez­pie­czeń­stwa gospo­dar­czego w ręce poli­ty­ków. On sam w tej spra­wie upar­cie mil­czy.
Jak by tego wszyst­kiego było mało, to urzęd­ni­kiem mini­ste­rial­nym odpo­wie­dzial­nym bez­po­śred­nio za pod­pi­sa­nie tak hanieb­nej umowy był Kazi­mierz Adam­czyk, przy­wie­ziony do War­szawy przez Tade­usza Syryj­czyka, mini­stra w rzą­dzie p. Suchoc­kiej; on rów­nie dziel­nie bro­nił inte­re­sów rosyj­skich.
Naza­jutrz po zakoń­cze­niu roz­mów i pod­pi­sa­niu poro­zu­mie­nia w spra­wie ruro­ciągu jamal­skiego, Adam­czyk otrzy­mał w nagrodę — jak donio­sła „Gazeta Wybor­cza” – 30 mln zł, za które kupił sobie dwie pokaźne rezy­den­cje, w Pia­secz­nie i w Jan­kach. Po wybu­chu wojny z Ira­kiem, wysłano Adam­czyka do Bag­dadu, gdzie miał zdo­by­wać i nad­zo­ro­wać kon­trakty naf­towe dla pol­skich firm. Nie­stety, Ame­ry­ka­nie zagląd­nęli mu w papiery i dopa­trzyli się jakichś plam poli­tycz­nych na jego prze­szło­ści, Adam­czyka wyco­fano do Pol­ski. Obec­nie jest Dyrek­to­rem Gene­ral­nym spółki Bar­tim­pex.
O ile jed­nak Alek­san­drowi Gudzo­wa­temu (wła­ści­cie­lowi Bar­tim­pexu) wolno nie dbać o inte­resy prze­my­słu pań­stwo­wego, bo jest przed­się­biorcą pry­wat­nym, któ­rego usta­wo­wym obo­wiąz­kiem jest tro­ska o zarzą­dzaną prze­zeń firmę, o tyle dzia­łal­ność taka w wyko­na­niu pra­cow­ni­ków pań­stwo­wych, Adam­czyka, Kwiat­kow­skiego, Aren­dar­skiego, Kos­sow­skiego czy Gory­szew­skiego, któ­rych pod­sta­wo­wym obo­wiąz­kiem jest tzw. dobro spo­łeczne, jest kary­godna. Nie dość, że została pod­po­rząd­ko­wana ich wła­snej korzy­ści, to na doda­tek naraża na szwank inte­res całego narodu.
Wpraw­dzie Pro­ku­ra­tury Okrę­gowa w Gdań­sku już 4 lata temu skie­ro­wała do sądu akt oskar­że­nia w sto­sunku do kilku urzęd­ni­ków PGNiG za to, że dopu­ścili się prze­kro­cze­nia upraw­nień i pod­pi­sa­nia tak „hanieb­nego” (jak go nazwał nawet min. Marek Pol) kon­traktu i rezy­gna­cji z opłat, ale szansa uka­ra­nia kogo­kol­wiek była bli­ska zeru. Sprawę „gdań­ski wymiar spra­wie­dli­wo­ści” skie­ro­wał do War­szawy aby ją umo­rzyć na sku­tek przedaw­nie­nia!!!. Obec­nie pod wpły­wem wnio­sku eks­per­tów zgru­po­wa­nych wokół redak­cji kwar­tal­nika RUROCIAGI, temat wzięła na warsz­tat ABW i sprawa toczy się ponow­nie. Sto­jący nie­wąt­pli­wie za oskar­żo­nymi rosyj­ski Gaz­prom może sobie pozwo­lić na naj­lep­szych adwo­ka­tów. Jeśli nie uda im się obrona mery­to­ryczna, prze­cią­gną pro­ces aż do przedaw­nie­nia.
Zwra­camy jed­nak uwagę, że to nie rosyj­ski biz­nes, który szuka spo­so­bów unie­za­leż­nie­nia się od kon­ku­ren­cji i mono­po­li­za­cji swo­ich dostaw jest winien. Bez pol­skich „panów” nie byliby w sta­nie tak swo­bod­nie roz­gry­wać. Dopóki mache­rami od ener­gii byli biz­nes­meni i firmy pry­watne, dopóty zagro­że­nia poli­tycz­nego czy mili­tar­nego ze strony Rosjan nie było. Biz­nes musi sprze­da­wać, to jego racja bytu, nie będzie zakrę­cał kurka, bo sam na tym naj­wię­cej straci. Ostat­nio jed­nak, pre­zy­dent Putin zaczął firmy ener­ge­tyczne nacjo­na­li­zo­wać. Sym­bo­lem tej poli­tyki jest dewa­sta­cja Yukosa, w cza­sie któ­rej Putin poka­zał, że nie boi się nikogo i niczego. W szcze­gól­no­ści może nam zakrę­cić kurek. Już raz to zro­bił Bia­ło­rusi. W środku zimy kraj ten odcięty został od gazu. To była demon­stra­cja siły. Ostrze­że­nie. Na nic poważ­niej­szego nie mógł sobie pozwo­lić, gdyż oba­wiał się reak­cji Niem­ców z Ruhr­gasu, do któ­rych gaz docho­dził dotąd za pol­skim pośred­nic­twem. Po wybu­do­wa­niu dwóch nowych nitek przez Bał­tyk, a nie przez Pol­skę, Litwę czy Bia­ło­ruś, groźba doku­cze­nia Niem­com znik­nie. Putina już nic nie powstrzyma przed daniem „Pol­szy” nauczki, jeśli do takiego aku­rat wnio­sku doj­dzie krem­low­ska kama­ryla, na któ­rej czele stoi. Zakrę­ce­nie kurka gazo­wego ich aku­rat kosz­to­wać nie będzie ani kopiejki. Zapłaci naród rosyj­ski. Taka alter­na­tywa jest wielce praw­do­po­dobna, zwłasz­cza, że od pew­nego czasu mię­dzy Krem­lem a War­szawą trwa zimna wojna. Naj­pierw zło­śliwe zigno­ro­wa­nie przy­wód­ców Pol­ski (i Litwy), nie zapro­sza­jac ich na obchody 750.lecia Kró­lewca, ostat­nio sa to zwy­czajne napady ban­dyc­kie na pol­skich dyplo­ma­tów.
Bez­pie­czeń­stwo ener­ge­tyczne, które nie opacz­nie pozo­sta­wiono w rękach poli­ty­ków, prze­ro­dza się w coraz bar­dziej realne zagrożenie.

Jan M. Fijor
„Nczas” 2005-08-15