Etyka wolności

Autor: Mur­ray N. Rothbard

 

Prze­kład: Jakub Woziń­ski, Jan M Fijor

 

Fijorr Publi­shing, War­szawa 2010
ISBN: 978 – 83-89812 – 63-6

Cena: 38 zł (twarda okładka, wysylka gra­tis), płatne przelewem.

Pra­wie dwa lata trwało wyda­nie  tego dzieła Roth­barda. Przy­znam że nie było łatwo. Kilka razy byli­śmy bli­sko kapi­tu­la­cji. Dzięki naszym Czy­tel­ni­kom, któ­rzy doda­wali nam ducha udało się jed­nak wszel­kie kry­zysy prze­trwać i ta bar­dzo dla libe­ra­rian ważna, kon­tro­wer­syjna, a także szcze­gól­nie war­to­ściowa praca wybit­nego mistrza szkoły austriac­kiej ujrzała wła­śnie świa­tło dzienne. 

(…) Tak długo, jak ist­nieje rzad­kość zaso­bów i poten­cjalny kon­flikt mię­dzy­oso­bowy, każde spo­łe­czeń­stwo potrze­buje dobrze zde­fi­nio­wa­nych zasad przy­działu praw wła­sno­ści. Jed­nak nie abso­lut­nych, uni­wer­sal­nych i wiecz­nych. Ist­nieje pra­wi­dłowy i wła­ściwy lub fał­szywy i nie­wła­ściwy spo­sób defi­nio­wa­nia lub two­rze­nia zestawu praw wła­sno­ści, ale nie ist­nieją abso­lutne prawa lub abso­lutne prze­stęp­stwa, a tylko alter­na­tywne sys­temy nada­wa­nia praw wła­sno­ści, opi­su­jące różne dzie­dziny aktyw­no­ści jako dobre lub złe. Bez jakich­kol­wiek abso­lut­nych etycz­nych stan­dar­dów wybór mię­dzy alter­na­tyw­nymi sys­te­mami usta­la­nia praw wła­sno­ści będzie doko­ny­wany (w przy­pad­kach kon­flik­tów mię­dzy ludźmi powi­nien być doko­ny­wany przez pań­stwo­wych sędziów) w opar­ciu o uty­li­ta­ry­styczne roz­wa­ża­nia i kal­ku­la­cje. Ozna­cza to, że prawa wła­sno­ści będą tak usta­lane lub ich nada­nie tak zmie­niane, aby pie­niężna war­tość otrzy­ma­nego przez to wyniku była mak­sy­malna i że we wszyst­kich przy­pad­kach kon­fliktu rosz­czeń pań­stwowi sędzio­wie powinni w ten spo­sób je rozumieć.

Roth­bard był głę­boko zain­te­re­so­wany i zazna­jo­miony z filo­zo­fią i histo­rią idei i od samego początku roz­po­zna­wał w tej reak­cji tylko kolejny wariant sta­rego, wewnętrz­nie sprzecz­nego, rela­ty­wi­zmu etycz­nego. Prze­cież gło­sze­nie, że etyczne pyta­nia są poza sferą nauki, a potem przy­zna­wa­nie praw wła­sno­ści w opar­ciu o uty­li­ta­ry­styczne roz­wa­ża­nie kosztowo-dochodowe lub poprzez wer­dykty pań­stwo­wych sędziów jest pro­po­no­wa­niem okre­ślo­nej etyki. Jest to etyka eta­ty­zmu w jed­nej lub w obu z tych form: albo spro­wa­dza się do obrony sta­tus quo, czym­kol­wiek on jest, w opar­ciu o twier­dze­nie, że funk­cjo­nu­jące zasady, normy, prawa, insty­tu­cje itp. muszą być efek­tywne, ponie­waż ina­czej zostałby zarzu­cone, albo polega na pro­po­zy­cji, aby kon­flikty były roz­strzy­gane, a prawa wła­sno­ści nada­wane przez pań­stwo­wych sędziów zgod­nie z uty­li­ta­ry­stycz­nymi kalkulacjami.

Oczy­wi­ście Roth­bard nie kwe­stio­no­wał faktu, że prawa wła­sno­ści są i w histo­rii były nada­wane w różny spo­sób, a spo­soby te mają odmienne kon­se­kwen­cje eko­no­miczne. W grun­cie rze­czy jego „Eko­no­mia wol­ne­gop rynku” (Power and Mar­ket) jest praw­do­po­dob­nie naj­bar­dziej wyczer­pu­jącą ana­lizą eko­no­miczną alter­na­tyw­nych usta­no­wień praw wła­sno­ści, jaka ist­nieje. Roth­bard nie kwe­stio­no­wał moż­li­wo­ści lub zna­cze­nia pie­nięż­nej kal­ku­la­cji i oceny alter­na­tyw­nych sys­te­mów praw wła­sno­ści w kate­go­riach pie­nięż­nych. Jak mógłby to czy­nić jako otwarty kry­tyk socja­li­zmu i teo­re­tyk pie­nią­dza? Roth­bard sprze­ci­wiał się przede wszyst­kim pozba­wio­nej argu­men­tów i bez­pod­staw­nej akcep­ta­cji ze strony Coase’a czy praw­ni­czej i eko­no­micz­nej tra­dy­cji chi­ca­gow­skiej pozy­ty­wi­stycz­nego dogmatu, doty­czą­cego nie­moż­li­wo­ści racjo­nal­nej etyki (i wyni­ka­ją­cego z tego eta­ty­zmu), a także ich nie­chęci do przy­ję­cia zało­że­nia, że kon­cep­cja prawa wła­sno­ści może fak­tycz­nie być nie­usu­wal­nym poję­ciem nor­ma­tyw­nym, które może dostar­czyć bazy poję­cio­wej do inte­gra­cji sys­te­mo­wej eko­no­mii pozba­wio­nej war­to­ścio­wa­nia z etyką normatywną.

(fra­ment wstępu Her­mana H. Hoppego)