Euro, czy nie?

Pre­mier Kaczyń­ski na odchodne prze­strze­gał nową wła­dzę przed wej­ściem do strefy euro. Rada to życz­liwa, czy podstęp?

Ceny wzro­sną

Strach przed euro nie­jedno ma obli­cze.
Naj­częst­szym argu­men­tem prze­ciwko wspól­nej walu­cie euro­pej­skiej jest strach przed wzro­stem cen po wej­ściu do strefy euro. Wpraw­dzie w licz­bach bez­względ­nych ceny nie wzro­sną, bo pary­tet euro jest wie­lo­krot­no­ścią pary­tetu zło­tego (obec­nie ok. 3,6 do jed­nego), ale jed­nak wzro­sną! Czy aby na pewno?
Wzrost cen zależy w dużym stop­niu od nas, kon­su­men­tów. Jeśli pozwo­limy się biz­ne­sowi oszu­kać, to nas oszuka. Teo­re­tycz­nie, cena po przej­ściu ze zło­tó­wek na euro powinna być iden­tyczna. W Niem­czech, gdzie indeks wymiany wyno­sił 1,956 DM za ! euro, coś co kosz­to­wało 3,92 DM powinno kosz­to­wać 2 euro. Jeśli jakiś sklep prze­li­czył 3,91 DM na 2,20 euro, a Hans Grub­ner to zaak­cep­to­wał (bo ma trud­no­ści z racho­wa­niem), to jego strata. Głów­nie dla­tego ceny pod­sta­wo­wych pro­duk­tów kon­sump­cyj­nych i usług w Austrii i w Niem­czech wzro­sły o ok. 9 proc., we Wło­szech o 13 proc., a w Gre­cji aż o 20 proc. Tym bar­dziej, że nikt nie pro­te­sto­wał, gdy poli­tycy usta­lali tak absur­dalne kursy; dokładny prze­licz­nik marek nie­miec­kich (DM) na euro wyno­sił 1.95583 DM za jedno euro, w Fin­lan­dii było to 5.94573 marek fiń­skich za jedno euro, a w Irlan­dii aż 0.787564 funta za euro. Nikt by nie stra­cił, gdyby zamiast tych sze­ścio czy sied­mio­cy­fro­wych dzi­wo­lą­gów, kurs wymiany wyno­sił odpo­wied­nio: 2 DM do 1 euro, 6 marek za 1 euro, czy 0,8 funta za euro. Po pro­stu mata­cze­nie han­dlow­ców przy zmia­nie cen byłoby znacz­nie trud­niej­sze. Nic nie stoi na prze­szko­dzie, żeby w Pol­sce zro­bić ina­czej i wymie­nić euro równo po, na przy­kład, po 3 złote zza euro. W chwili wej­ścia do strefy euro (2009/2010?) taki będzie naj­praw­do­po­dob­niej kurs zło­tego.
Pamię­tajmy też, że swo­boda z jaką biz­nes zmie­nia (pod­nosi) ceny na nie­ko­rzyść kon­su­men­tów jest pochodną igno­ran­cji i aktyw­no­ści oby­wa­tel­skiej tych ostat­nich. Im wię­cej kon­ku­ren­cji, tym trud­niej ceny pod­no­sić. Im wię­cej wol­no­ści gospo­dar­czej, tym wię­cej kon­ku­ren­cji. Zwo­len­nicy inge­ren­cji poli­tycz­nej w godziny pracy han­dlu czy w swo­bodę otwie­ra­nia nowych pla­có­wek mogą sobie, i nie­stety innym, pluć z tych powo­dów w brodę.

Patrio­tyzm — zagro­że­nie suwerenności

To kolejny para­dyg­mat prze­ciw­ni­ków waluty euro­pej­skiej. Pie­niądz straci swój pol­ski, patrio­tyczny cha­rak­ter. Stra­cimy suwe­ren­ność.
Odkąd się­gam pamię­cią, a nawet dalej, dolar ame­ry­kań­ski był w Pol­sce zawsze bar­dziej pożą­dany niż złoty pol­ski. Zmie­niło się to dopiero ostat­nio i to wcale nie z powodu utraty suwe­ren­no­ści przez USA, lecz wręcz prze­ciw­nie. Pie­niądz jest bowiem tak silny, jak silna jest nasza gospo­darka, jak bar­dzo będziemy przed­się­bior­czy i pro­ro­zwo­jowi. Zresztą pie­niądz, to nie bank­not czy moneta, lecz to, co za ten bank­not czy monetę można kupić. To jaka będzie ich siła nabyw­cza zależy od sto­sunku wła­dzy do gospo­darki. A tu nie ma powodu do upie­ra­nia się przy „pol­sko­ści”. Trudno bowiem w całej Euro­pie zna­leźć poli­ty­ków bar­dziej wrogo do ludzi biz­nesu nasta­wio­nych od więk­szo­ści naszych pol­skich par­la­men­ta­rzy­stów.
To, że pie­niądz w Pol­sce pod­le­gać będzie euro­pej­skiemu, a nie pol­skiemu ban­kowi cen­tral­nemu nic nie zna­czy, a jeśli zna­czy, zna­czy tyle samo dla naszych odwiecz­nych wro­gów Niem­ców, Cze­chów, Litwi­nów i innych nacji. Naro­dowy Bank Pol­ski zasad­ni­czo nie różni się od ECB, czyli swego odpo­wied­nika euro­pej­skiego, a jeśli nawet, to i tak obo­wią­zują go dyrek­tywy Unii Euro­pej­skiej i bez wyj­ścia z Unii tego nie zmie­nimy. Sta­ty­stycz­nie, im wię­cej ban­kie­rów, tym wię­cej mądrych ban­kie­rów. Nasz sys­tem ban­kowy jest wciąż w powi­ja­kach. Jest przy tym mocno upo­li­tycz­niony, co grozi nie tylko ogra­ni­cze­niami kon­ku­ren­cji na rynku usług ban­ko­wych, lecz także kar­te­li­za­cją i korup­cją sek­tora ban­ko­wego. Zresztą już nie jest dobrze. Przed­się­biorcy, któ­rzy sta­rają się o kre­dyt wie­dzą dobrze o czym mówię. Nie bójmy się prawdy: o sitwę znacz­nie jest dziś łatwiej w banku pol­skim niż w jakim­kol­wiek „euro­pej­skim”. Wszel­kie mafie mają z reguły cha­rak­ter jed­no­na­ro­dowy.
Kon­klu­du­jąc, uwa­żam, że wej­ście pod skrzy­dła euro­pej­skich insty­tu­cji ban­ko­wych, zwięk­sze­nie kon­ku­ren­cyj­no­ści i trans­pa­ren­cyj­no­ści pol­skich ban­ków może być dla ich kra­jo­wej klien­teli tylko korzystne. A to czy bank jest wła­sno­ścią Polaka, Węgra, czy nawet Niemca nie ma żad­nego zna­cze­nia tak długo, jak długo mamy do czy­nie­nia z ban­kami pry­wat­nymi. Jeśli już chcemy być suwe­renni, powin­ni­śmy doma­gać się pry­wa­ty­za­cji wszyst­kich banków!

Kto straci, kto zyska?

Przej­ście na euro było wszę­dzie trak­to­wane jak „wymiana pie­nię­dzy”, któ­rej towa­rzy­szyły tak znane zja­wi­ska, jak: utrud­nie­nia w ilo­ści wymie­nia­nej waluty, ogra­ni­cze­nia w cza­sie, kiedy taka wymiana będzie moż­liwa, a także strata (kon­fi­skata?) tej czę­ści pie­nię­dzy, które nie miały „nale­ży­tego” pocho­dze­nia. Tak będzie i w Pol­sce. Nie twier­dzę, że to jest dobre, bo każde ogra­ni­cze­nie wol­no­ści jest złe, ale restryk­cje i szkody odczuje jedy­nie nie­wielki uła­mek spo­łe­czeń­stwa. Będą to głów­nie osoby posia­da­jące pie­nią­dze z nie­le­gal­nego źró­dła, na przy­kład z kra­dzieży, z korup­cji poli­tycz­nej, a także „pra­cze” pie­nię­dzy – prze­myt­nicy, han­dla­rze bro­nią, nar­ko­ty­kami etc. Dla zwy­kłych zja­da­czy chleba wymiana zło­tych na euro nie sta­nowi zagro­że­nia utratą majątku. Ot, for­mal­ność, do któ­rej można się na czas przy­go­to­wać.
Stracą też posia­da­cze kan­to­rów, któ­rym wła­ści­wie pozo­sta­nie dolar, waluty lokalne (ukra­iń­ska, rosyj­ska) oraz w pew­nym stop­niu funt bry­tyj­ski i frank szwaj­car­ski i banki, które za prze­wa­lu­to­wa­nie pobie­rają dziś potężny, nie­kiedy sze­ścio­pro­cen­towy haracz. Sko­rzy­sta więc biz­nes, który nie tylko płaci za wymianę, ale przede wszyst­kim za rabun­kowe wręcz opłaty za prze­lewy w obcej walu­cie. Znik­nie ryzyko kur­sowe. Ma to dziś duże zna­cze­nie przy decy­zjach kre­dy­to­wych. Wro­śnie kon­ku­ren­cja mię­dzy ban­kami, co powinno zaowo­co­wać pota­nie­niem kosz­tów kre­dytu. Łatwiej i nieco taniej będzie podró­żo­wać, a przede wszyst­kim doj­dzie do wyrów­na­nia się cen…w dół. Już dzi­siaj Polacy płacą wię­cej (choć czę­sto o tym nie wie­dzą) za: waka­cje zagra­niczne, owoce tro­pi­kalne, ben­zynę, odzież, alko­hole, lekar­stwa i wiele innych towa­rów. Nie­wiele jest towa­rów na pol­skim rynku, które sprze­da­wano by w kra­jach Unii dro­żej! Zna­jąc ceny zagra­nicą łatwiej nam będzie wywie­rać nacisk na han­del. Efekt demon­stra­cji ma w życiu i w gospo­darce ogromne zna­cze­nie. Otwar­cie na Zachód w epoce Gierka, wsparte dostę­pem do infor­ma­cji i Inter­netu spo­wo­do­wało sku­teczną pre­sję na zmianę systemu.

Infla­cja i gospodarka

Tzw. eks­perci gospo­dar­czy oba­wiają się też, że wraz z obcą walutą przyj­dzie do nas infla­cja. Coś takiego już dziś jest moż­liwe i nie wymaga wcale zmiany waluty. Odbywa się to za pośred­nic­twem wymiany han­dlo­wej.
Co prawda, ste­ro­wa­nie kosz­tem pie­nią­dza przez bank cen­tralny, jak i mono­pol rządu na bicie waluty sprzy­jają ten­den­cjom infla­cyj­nym, ale w rów­nym stop­niu odbywa się to pod kura­telą NBP, co ECB. Poli­tyką mone­tarną pań­stwo człon­kow­skich rzą­dzą jed­no­lite dyrek­tywy co do wiel­ko­ści infla­cji i poziomu defi­cytu budże­to­wego. Nato­miast posze­rze­nie strefy euro wpły­nąć może na zwięk­sze­nie sza­cunku do tej waluty i jej sta­bil­no­ści. Im więk­szy jest zasięg jakie­goś pie­nią­dza, tym więk­szym respek­tem darzą go jego posia­da­cze. Mimo iż ok. 63 pro­cent zaso­bów dewi­zo­wych świata tezau­ry­zo­wa­nych jest wciąż w dola­rze ame­ry­kań­skim, udział ten top­nieje z roku na rok. Jeśli nawet następny pre­zy­dent Sta­nów Zjed­no­czo­nych nie będzie tak roz­rzutny, jak Geo­rge W. Bush, to i tak repu­ta­cja i pre­stiż dolara ucier­piały bez­pow­rot­nie. Euro, nie tyle z powodu wła­snej siły, co sła­bo­ści dolara staje się z roku na rok walutą coraz bar­dziej świa­tową, ale wła­śnie to jest źró­dłem siły waluty euro­pej­skiej. Pamię­tajmy, że 7 lat temu za 1 dolara trzeba było zapła­cić bli­sko 1,3 euro, dzi­siaj zale­d­wie połowę tego.
Obawa następna, to zwięk­sze­nie naszej pod­le­gło­ści wobec unij­nej biu­ro­kra­cji. Przej­ście na euro niczego tu nie zmieni. Nasza biu­ro­kra­cja jest może mniej­sza, ale za to mniej sprawna. Zmiana stan­dar­dów walu­to­wych odbije się naj­praw­do­po­dob­niej na skur­cze­niu się sza­rej strefy i zmniej­sze­niu poziomu korup­cji, co tylko na krótką metę nie jest dobrą wia­do­mo­ścią. Korup­cja w warun­kach nad­mier­nych regu­la­cji, takiej jaką mamy obec­nie w Pol­sce, jest wpraw­dzie dobro­dziej­stwem, ale znacz­nie lep­sza jest dere­gu­la­cja i brak korup­cji. Mimo wszystko unijny par­la­ment i KE są z gospo­dar­czego punktu widze­nia bar­dziej wolne niż nasz Sejm i rząd. Czy to jest wyraz popar­cia dla biu­ro­kra­cji unij­nej? Skądże znowu! To jedy­nie wybór mniej­szego, a nie­kiedy też prze­jaw zdro­wego roz­sądku.
Stare hin­du­skie przy­sło­wie mówi, że „nawet dobre rady pocho­dzące z ust nie­przy­ja­ciół są nie­bez­pieczne”. Nie ma więc sensu prze­stróg odcho­dzą­cego pre­miera brać serio. Tym bar­dziej, że prze­cież nie posiada on nawet wła­snego konta bankowego.

Jan M. Fijor
„różne” 2007-11-20