Nie wyręczać

Przy­czyną kry­zysu współ­cze­snego modelu szkol­nic­twa nie jest ani zbyt­nia libe­ra­li­za­cja szkoły, brak dys­cy­pliny, klasy koedu­ka­cyjne, Inter­net czy celowe lek­ce­wa­że­nie sobie obo­wiąz­ków wycho­waw­czych przez rodzinę, lecz wyłącz­nie upań­stwo­wie­nie i przy­mus edu­ka­cji.

Zresztą szkoła pol­ska nie jest tu wyjąt­kiem. Podobne pro­blemy ist­nieją w więk­szo­ści sys­te­mów oświa­to­wych Zachodu. Już choćby dla­tego nie spraw­dzą się recepty poli­ty­ków, inte­lek­tu­ali­stów i mediów, któ­rzy zamiast zmo­no­po­li­zo­wane szkol­nic­two pod­dać dzia­ła­niu rynku i kon­ku­ren­cji, a decy­zję o spo­so­bie kształ­ce­nia dzieci i mło­dzieży oddać w ręce rodzi­ców, dwoją się i troją, jakby tym ostat­nim ode­brać resztkę wpływu na wycho­wa­nie potom­stwa.
Naj­lep­szy dowód, że w sys­te­mie edu­ka­cji pań­stwo­wej ani libe­ra­lizm, ani nad­mierna dys­cy­plina – same z sie­bie — nie zdają egza­minu. Szwe­cja, sły­nąca z libe­ral­nego modelu edu­ka­cji, legi­ty­muje się dziś naj­więk­szą, w prze­li­cze­niu na jed­nostkę popu­la­cji, ilo­ścią.… mor­derstw. Nie lepiej jest w Wiel­kiej Bry­ta­nii, gdzie sys­tem wycho­wy­wa­nia bez­stres­so­wego, obo­wią­zek cho­dze­nia w mun­dur­kach, a także podział klas na żeń­skie i męskie wytwo­rzyły naj­bar­dziej bru­talne, naj­bar­dziej zde­pra­wo­wane, nara­żone na nar­ko­tyki i zbrod­nię poko­le­nie nasto­lat­ków w Euro­pie. Modele te nie róż­nią się wiele od kon­ser­wa­tyw­nego szkol­nic­twa nie­miec­kiego z prze­łomu XIX i XX stu­le­cia, w któ­rym pru­ski dryl wykształ­cił póź­niej­szych naśla­dow­ców Hitlera. Podob­nie działo się w Związku Sowiec­kim i dzieje wciąż na Kubie. Rów­no­cze­śnie praw­dziwe triumfy święci mocno zde­cen­tra­li­zo­wane, libe­ralne szkol­nic­two japoń­skie, oraz sta­wia­jąca na silną dys­cy­plinę, coraz bar­dziej spry­wa­ty­zo­wana szkoła połu­dnio­wo­ko­re­ań­ska. Podobne rezul­taty notuje cał­ko­wi­cie pry­watne, oparte na sil­nej dys­cy­pli­nie szkol­nic­two śro­do­wisk ame­ry­kań­skich Ami­szów i Mor­mo­nów.
Zresztą, ame­ry­kań­skie doświad­cze­nia są naj­ja­skraw­szym przy­kła­dem destruk­tyw­nego wpływu pro­cesu upań­stwo­wie­nia oświaty. W cza­sach, kiedy o awans cywi­li­za­cyjny i zawo­dowy kolo­ro­wej mło­dzieży z nowo­jor­skich dziel­nic nędzy trosz­czyli się jej ubo­dzy rodzice, libe­ralne, pro­wa­dzone z reguły przez kościoły i orga­ni­za­cje wyzna­niowe szkoły murzyń­skie z Połu­dnio­wego Bro­nxu czy Har­lemu nale­żały do naj­bar­dziej zdy­scy­pli­no­wa­nych w Sta­nach Zjed­no­czo­nych. Nasi­le­nie „tro­ski” pań­stwa po 1962 roku, kiedy John Ken­nedy, a potem Lyn­don John­son ogło­sili sła­wetny pro­gram walki z nędzą i wyrów­ny­wa­nia szans mło­dzieży kolo­ro­wej, zaowo­co­wało spad­kiem dys­cy­pliny i poziomu edu­ka­cji, koniecz­no­ścią insta­la­cji w budyn­kach szkol­nych wykry­wa­czy metalu, a w kon­se­kwen­cji dzie­wię­cio­krot­nym (tylko w latach 1963 – 1966) wzro­stem prze­stęp­czo­ści wśród mło­dzieży. Dziś w ame­ry­kań­skich szko­łach pań­stwo­wych sta­cjo­nują funk­cjo­na­riu­sze poli­cji i służb do walki z nar­ko­ty­kami, a bez­pie­czeń­stwa mło­dzieży strzegą uzbro­jeni po zęby ochro­nia­rze. Nic dziw­nego, że rośnie w Sta­nach Zjed­no­czo­nych tzw. home­scho­oling, czyli sys­tem edu­ka­cji domo­wej. W ten spo­sób uczy się już 10 proc. młodzieży.

Kosz­towny monopol

W śro­do­wi­skach lewi­co­wych panuje prze­ko­na­nie, że roz­wój oświaty, korzystny skąd­inąd dla całego spo­łe­czeń­stwa, moż­liwy był tylko dzięki jej upań­stwo­wie­niu. To tak jakby twier­dzić, że roz­wój dróg wywo­łał roz­wój moto­ry­za­cji. Kto jak kto, ale, my Polacy dobrze wiemy, że jest to pomie­sza­nie przy­czyn ze skut­kami.
Edu­ka­cja staje się powszechna i popu­larna wtedy gdy jest opła­calna. Naj­lep­szy dowód, że w cza­sach PRL, kiedy nauka była cał­ko­wi­cie „bez­płatna”, popu­la­cja ludzi z wyż­szym wykształ­ce­niem nie prze­kra­czała 7 proc. Dzi­siaj, kiedy za naukę, i to nie tylko za stu­dia wyż­sze, trzeba drogo pła­cić, stu­dia podej­muje czę­ściej niż co czwarty Polak. Naj­wyż­szy wskaź­nik ludzi legi­ty­mu­ją­cych się wyż­szym wykształ­ce­niem notują Ame­ry­ka­nie, gdzie edu­ka­cja jest naj­droż­sza, a stu­dia wyż­sze nie­mal w 100 proc. pry­watne.
Pro­duk­tem demo­no­po­li­za­cji i pry­wa­ty­za­cji stu­diów wyż­szych w USA jest wysoka jakość ame­ry­kań­skich uczelni, które są nie­wąt­pli­wie naj­lep­sze na świe­cie. Edu­ka­cja pań­stwowa jest nie tylko mało sku­teczna, bar­dzo kosz­towna, nie tylko podatna na indok­try­na­cję ze strony rzą­dzą­cych, to na doda­tek nazy­wa­nie jej „bez­płatną” jej samej czyni krzywdę; dewa­lu­uje ją. Czło­wiek, z natury swo­jej, mniej sza­nuje to, co dostaje za friko od tego, za co musi dobro­wol­nie zapła­cić. Czy trudno zro­zu­mieć, dla­czego nie­któ­rzy mło­dzi ludzi i ich rodzice nie trak­tują szkoły poważ­niej od bez­płat­nej gazetki roz­da­wa­nej im na przy­stanku tram­wa­jo­wym?
Dla­czego, mimo wszyst­kich zalet szkol­nic­twa pry­wat­nego i wad szkol­nic­twa pań­stwo­wego wła­dze upie­rają się przed demo­no­po­li­za­cją? Dla­czego upadł pomysł bonów oświa­to­wych i wyboru szkoły, co było kro­kiem w dobrym kie­runku? Dla­czego wła­dze boją się wpro­wa­dze­nia kon­ku­ren­cji w szkol­nic­twie? Można się tylko domy­ślać; one się jej boją! Znie­sie­nie mono­polu ozna­cza prze­cież .likwi­da­cję tysięcy cie­płych, dobrze płat­nych posad, zaszczy­tów i przy­wi­le­jów, któ­rymi obda­ro­wują się wła­dze molo­cha edu­ka­cji pań­stwo­wej. Rodzice, tra­cąc wpływ na edu­ka­cję swo­ich dzieci nie wie­dząc nawet, że w tym całym zamie­sza­niu nie cho­dzi ani o prze­moc w kla­sie, sza­cu­nek dla nauczy­cieli, czy tro­skę o poziom naucza­nia, lecz wyłącz­nie o pie­nią­dze dla poli­ty­ków rzą­dzą­cych sys­te­mem edukacji!

Zero tole­ran­cji

Janusz Kor­win Mikke ubo­le­wał na Inter­ne­cie, że męska mło­dzież traci natu­ralne instynkty, że żaden z kole­gów nie sta­nął w obro­nie Ani, kiedy pastwiła się nad nią grupa łobu­zów. No, dobrze, ale skąd ci mło­dzi ludzie mie­liby aku­rat posia­dać taki instynkt. Z domu takiego wzorca nie biorą. Ojciec jest w pracy, a poza tym ojciec nie wzbu­dza sza­cunku. Nie jest nawet w sta­nie sam utrzy­mać rodziny. Do pracy musi iść matka i dla­tego jej też w domu nie ma.
Zamiast więc zająć się wycho­wa­niem dzieci, oka­zy­wa­niem im miło­ści, tro­ski, czu­ło­ści, a więc tych wszyst­kich uczuć naj­sil­niej budu­ją­cych wła­ściwą oso­bo­wość mło­dego czło­wieka, ona musi pra­co­wać na podatki męża. Więk­szość pra­cu­ją­cych żon, tak w USA, w Niem­czech, Szwe­cji czy w Pol­sce zara­bia mniej wię­cej tyle, ile ich mężo­wie odda­wać muszą pań­stwu w postaci hara­czu, za który opie­kuje się ono m.in. zanie­dba­nymi przez matkę, jej dziećmi.
To para­noja! Za podatki pań­stwo buduje żłobki, przed­szkola, szkoły dla dzieci, któ­rymi matka nie jest w sta­nie nale­ży­cie się zając, gdyż musi odpra­co­wy­wać poda­tek męża, za który pań­stwo ją wyrę­cza. A prze­cież opieka pań­stwa nie jest nawet erza­cem domo­wego cie­pła i miło­ści. Nawet naj­lep­szy nauczy­ciel, urzęd­nik, poli­tyk, a tym bar­dziej pań­stwo nie potra­fią zadbać o nasze dziecko tak, jak robią to kocha­jący rodzice.
Dla­tego decy­zje co do przy­szło­ści pol­skiej edu­ka­cji powinny wró­cić do rodzin, a więc tych, któ­rym naprawdę zależy. Aby to było moż­liwe, konieczne jest zero tole­ran­cji w sto­sunku do edu­ka­cji pań­stwo­wej. Innego wyj­ścia nie ma…

Jan M. Fijor
„nczas” 2006-11-11