Pieniacze znad Wisły

W przy­padku rosyj­skiego embarga na pol­ską żyw­ność nie cho­dzi wcale o poka­za­nie naszej dumy, deter­mi­na­cji czy nawet racji, lecz o to, by zakaz eks­portu pol­skiego mięsa został znie­siony i jego pro­du­cenci zaczęli na nim zara­biać..

Kom­pleksy

Nie ulega wąt­pli­wo­ści, że w spra­wie rosyj­skiego embarga Pol­ska miała prawo do weta i dobrze, że je zło­żyła. Powia­do­mi­li­śmy o pro­ble­mie i Unia – co wynika z trak­tatu akce­syj­nego — powinna nam w pomoc w jego roz­wią­za­niu, a nie doga­dy­wać się z Rosją za naszymi ple­cami. Pamię­tajmy jed­nak, że fun­da­men­tem każ­dego poro­zu­mie­nia jest zro­zu­mie­nie reak­cji dru­giej strony. I tutaj nale­ża­łoby spoj­rzeć na rela­cje z Rosja­nami histo­rycz­nie i dostrzec w nich nie tylko krzywdy wyrzą­dzone nam przez zabor­ców i sowie­tów, lecz także dzie­jowe pie­niac­two pol­skich panów i ich poczu­cie „wyż­szo­ści” rasowo kul­tu­ro­wej, demon­stro­wane przez wieki w sto­sunku do „ciem­nych” Rusi­nów. To nasze nie­ustanne oka­zy­wa­nie dumy, pod­kre­śla­nie na każ­dym kroku mesja­ni­zmu i pryn­cy­pial­no­ści jest nie tylko męczące, ale wręcz śmieszne. Nawet pro­win­cjo­nalny psy­cho­ana­li­tyk ame­ry­kań­ski dostrzegłby w nim poczu­cie niż­szo­ści i całą masę innych kom­plek­sów, które pokry­wamy pobrzę­ki­wa­niem oręża i pre­ten­sjami do całego świata, że zro­bił nam krzywdę, sprze­dał nas, doku­czył, a przede wszyst­kim nie dostrzegł i nie doce­nił pol­skiej wiel­ko­ści i chwały. W ten spo­sób zra­zi­li­śmy do sie­bie wiele nacji, w tym i Rosjan, dla któ­rych do nie­dawna byli­śmy ido­lem. Duma, honor, tra­dy­cja to są war­to­ści godne pochwały, trzeba jed­nak pamię­tać, że nawet od naj­słusz­niej­szych racji histo­rycz­nych waż­niej­szy jest inte­res bie­żący i doświad­cze­nie zmy­słowe ludzi żywych. Żyd, który musiał wyje­chać z Pol­ski w 1968 roku nie czuje do Pola­ków wdzięcz­no­ści za to, że przez 700 lat dali schro­nie­nie i tole­ran­cję jego zmar­łym przod­kom, lecz żywi głę­boki uraz (i nie­chęć) za to, że został stąd wypę­dzony. I prze­ciw­nie; to, że w Niem­czech mieszka dzi­siaj bli­sko 300 tys. Żydów nie świad­czy o amne­zji tych ostat­nich, lecz o ich mądro­ści i żywot­no­ści. W sto­sun­kach z Rosją dobrym przy­kła­dem świecą bra­cia Sło­wacy, Czesi czy Litwini, któ­rzy – mimo naprawdę przy­krych doświad­czeń histo­rycz­nych i krzywd, jakich doznali od Rosjan – bar­dzo dobrze się z nimi doga­dują ku chwale swo­ich obywateli.

Nego­cja­cje
<
Od lat wia­domo, że – poza demon­stro­wa­niem siły — Rosja­nie (czy­taj: rzą­dzący tym kra­jem lide­rzy) nie mają innego pomy­słu na argu­men­ta­cję. Jest to fakt przy­kry, dener­wu­jący, powiem wręcz, pro­wo­ku­jący do rewanżu, ale jeśli chcemy ich do cze­go­kol­wiek zmu­sić, czy skło­nić, musimy go uwzględ­niać. Co prawda, Rosja­nie mają rów­nież skłon­ność do respek­to­wa­nia siły swo­ich adwer­sa­rzy, ale żeby tak było trzeba tę siłę posia­dać. Pew­nym wzmoc­nie­niem naszej pozy­cji jest przy­na­leż­ność do Unii, ale to nie wystar­czy. Nawet począt­ku­jący nego­cja­tor wie, że oko­py­wa­nie się na pozy­cjach, czyli sztywne utrzy­my­wa­nie swo­ich żądań, zwłasz­cza wobec adwer­sa­rza, któ­rzy robi to samo po mistrzow­sku, do niczego kon­struk­tyw­nego nie pro­wa­dzi. Do zwy­cię­stwa, czyli osią­gnię­cia tego, na czym nam zależy potrzebna jest ela­stycz­ność i chęć zna­le­zie­nia poro­zu­mie­nia. Nie siła, nawet nie racje, lecz kom­pro­mis, który będzie jed­na­kowo korzystny dla obu stron. Zakła­da­jąc nawet, że Rosja­nie nało­żyli na pol­skie mięso embargo zło­śli­wie i bez żad­nych racji, wyty­ka­nie im tego nie ma sensu. Dzia­ła­jąca przy Harvard Busi­ness School „szkoła nego­cja­cji” pod­kre­śla, że jedy­nym spo­so­bem „poko­na­nia” kogoś, kto zło­śli­wie unika kom­pro­misu czy racjo­nal­nej wymiany argu­men­tów nie jest argu­men­to­wa­nie z pozy­cji siły, bo takie pro­wa­dzi do jesz­cze więk­szego zamknię­cia się adwer­sa­rza, lecz ode­bra­nie mu jego broni, poprzez zna­le­zie­nie sła­bych stron. Co jest w tym przy­padku słabą stroną Rosjan? Na pewno nie pra­gnie­nie zawar­cia umowy z Unią Euro­pej­ską, na czym opar­li­śmy nasze weto, zapo­mi­na­jąc, że na umo­wie Rosja – UE bar­dziej jed­nak zależy Zacho­dowi. Otóż, Rosja­nom, widać to we wszyst­kich oświad­cze­niach Kremla, zależy na dobrym wize­runku. Gdyby było ina­czej, nie robi­liby sobie nic z pol­skiego weta, nie obu­rza­łoby ich ono, nie sta­ra­liby się nas – w obro­nie wła­snej — ośmie­szać. Rosja­nie dobrze wie­dzą, że roz­wią­za­nia siłowe, w coraz bar­dziej wol­nym świe­cie, tracą sens i są nie­sku­teczne. We współ­cze­snym świe­cie znacz­nie korzyst­niej jest budo­wać dobry wize­ru­nek i zaufa­nie. Skrzyw­dze­nie małej Pol­ski mogłoby im w tym prze­szko­dzić. Zamiast więc sta­rać się na nich odgry­wać siłą, co poprzez agre­sywny PR Rosja­nie łatwo mogą przed­sta­wić jako robie­nie im krzywdy przez Pola­ków, nale­żało (po zwró­ce­niu uwagi stro­nom trze­cim, to jest UE, na postę­po­wa­nie Kremla wobec nas) pozo­sta­wić spór do roz­strzy­gnię­cia unij­nym inspek­to­rom ds. żyw­no­ści. Do tego spro­wa­dzi­łoby się wyco­fa­nie weta wraz z wyda­niem oświad­cze­nia, że robimy tak dla dobra naszych sto­sun­ków z Rosją, że wie­rzymy iż pol­scy eks­por­te­rzy mięsa spro­stają rosyj­skim wyma­ga­niom, a rząd dołoży wszel­kich sta­rań, by tak się stało. W takiej sytu­acji, wytrą­ci­li­by­śmy Rosja­nom argu­menty, demon­stru­jąc naszą wolę nego­cja­cji i poro­zu­mie­nia, a nie dąże­nia do kon­fron­ta­cji, o co nas teraz cały Zachód podejrzewa.

Rynek

To nie jest nor­malne, że o sprze­daży pol­skiego mięsa nie decy­duje moskwi­cza­nin, miesz­ka­niec Omska czy Kuj­by­szewa, lecz pre­zy­dent Putin czy ktoś z jego gabi­netu, ale taka jest rze­czy­wi­sto­ści i tego nie zmie­nimy. U nas też tymi spra­wami zaj­muje się pre­mier czy mini­ster, a nie pro­du­cenci mięsa. Żyjemy w oko­wach eta­ty­zmu, który odbiera kon­su­men­tom prawo podej­mo­wa­nia decy­zji, za które płacą i któ­rych kon­se­kwen­cje pono­szą. Dopóki tego nie zmie­nimy, musimy się liczyć z realiami. Realia zaś są takie, że Rosja­nie – poza argu­men­tem siły – od wie­ków niczego innego nie potra­fią. Są ponadto potęgą w porów­na­niu z nami. Mają w ręku znacz­nie wię­cej atu­tów do tego, żeby nam doku­czyć, niż mamy ich my. Co wię­cej, argu­menty te prze­ma­wiają mocno do wyobraźni unij­nego Schmidta, Mar­tina czy Smi­tha. Poje­dy­nek Pol­ski z Rosją, przy­po­mina poje­dy­nek Dawida z Golia­tem. Żeby z nimi wygrać trzeba naśla­do­wać Dawida; sto­so­wać pomysł, spo­sób, a nie ślepą siłę. Posta­wie­nie weto, zwró­ce­nie uwagi na pol­ski pro­blem, a zara­zem danie Krem­lowi prztyczka w nos było mądrym pocią­gnię­ciem. I to wystar­czyło. Jed­nakże upie­ra­nie się przy upo­ka­rza­niu Rosji na are­nie mię­dzy­na­ro­do­wej jest już typowo pol­skim pobrzę­ki­wa­niem sza­belką i żad­nej korzy­ści nam naj­praw­do­po­dob­niej nie przy­nie­sie. Rosja­nie będą do nas jesz­cze bar­dziej wrogo nasta­wieni, embarga nie zniosą, dołożą nam pew­nie jakieś inne przy­kro­ści. Rene­go­cjo­wa­nie umowy jamal­skiej to przed­smak tego, co nam mogą zro­bić. A prze­cież nie ten ma rację, kto ją ma, lecz ten kto w osta­tecz­nym roz­ra­chunku sko­rzy­sta. A swoją drogą, czy to nie dziwne, że gdy cho­dzi o wła­dzę nad Pola­kami p. Jaro­sław Kaczyń­ski jest gotów na koali­cję z dia­błem, kiedy jed­nak trzeba było zapa­no­wać nad Rosja­nami, zamiast kom­pro­misu wybrał szko­dliwe dla nas pie­niac­two. Czyżby cho­dziło tu tylko o zyska­nie pokla­sku mas?

Jan M. Fijor
„Nczas” 2006-11-26