Polska cechowa

Znacz­nie waż­niej­szym od pyta­nia, czy Kazi­mierz Mar­cin­kie­wicz może zostać pre­ze­sem PKO BP, bez wyma­ga­nych usta­wowo upraw­nień, jest pyta­nie: czy posia­da­nie usta­wo­wych upraw­nień zawo­do­wych jest gwa­ran­cją suk­cesu gospo­dar­czego?

Absur­dalne wymagania

Wedle obo­wią­zu­ją­cego w Pol­sce restryk­cyj­nego prawa o licen­cjo­no­wa­niu, dzia­ła­ją­cego na wzór śre­dnio­wiecz­nego prawa cecho­wego, Tade­usz Boy Żeleń­ski nie mógłby pra­co­wać jako tłu­macz przy­się­gły z fran­cu­skiego, Peter Druc­ker zaś jako spe­cja­li­sta od zarzą­dza­nia. Licen­cjo­no­wa­nym deale­rem od papie­rów war­to­ścio­wych nie byłby legen­darny inwe­stor gieł­dowy, War­ren Buf­fett, który przez dłu­gie lata inwe­sto­wał cudze pie­nią­dze nie posia­da­jąc na to licen­cji zawo­do­wej. Wymo­gów pol­skiego prawa ban­ko­wego nie speł­ni­liby ani John Pier­pont Mor­gan, ani Mayer Amschel Roth­schild, zało­ży­ciele naj­więk­szych ban­ków świata. Zresztą po co daleko szu­kać, ban­kie­rami w rozu­mie­niu pol­skiego prawa ban­ko­wego nie byli nawet zało­ży­ciele takich zna­nych pol­skich ban­ków, jak Lucas, Euro­bank (Mariusz Łuka­sie­wicz) i Getin (Leszek Czar­necki). Licen­cje to nie jedyne wyma­ga­nia. Pol­skiemu prawu nie mógłby spro­stać ani Micro­soft, ani Dell Com­pu­ters. Nie dość, że ich zało­ży­ciele, Micro­soft (Bill Gates) czy Dell’a (Michael Dell) nie ukoń­czyli wyż­szych stu­diów, to na doda­tek zało­żyli swoje spółki akcyjne nie posia­da­jąc wyma­ga­nego pol­skim pra­wem han­dlo­wym kapi­tału począt­ko­wego w wyso­ko­ści mini­mum 500 tys. zł. Kapi­tał zakła­dowy Micro­soft wyno­sił bowiem nie­spełna 10 tys. zł, Dell powstał za rów­no­war­tość 8 tys. zł. Gros naj­więk­szych i naj­sil­niej­szych spółek gieł­do­wych świata, war­tych dziś miliardy dola­rów każda, nie mia­łoby szansy zostać w Pol­sce nawet „spół­kami z ogra­ni­czoną odpo­wie­dzial­no­ścią”, ich kapi­tał zakła­dowy rzadko kiedy prze­kra­czał bowiem wyma­gane pol­skim pra­wem „mini­mum” w wyso­ko­ści 50 tys. zł.
Zwo­len­nicy usta­wo­wego licen­cjo­no­wa­nia, znani w języku eko­no­mii jako inter­wen­cjo­ni­ści, zapo­mi­nają przy tym, że twórca teo­rii eko­no­micz­nej, na któ­rej opie­rają się ich absur­dalne wyma­ga­nia, nie­jaki John M Key­nes nie był nawet ekonomistą.

Co z tego, że licencjonowany?

Narzu­ca­nie pra­wem nie­ży­cio­wych, a naj­czę­ściej zbęd­nych upraw­nień (licen­cji) jest w pol­skiej gospo­darce chle­bem powsze­dnim. Nie wybór doko­nany przez kon­su­menta, oparty na kwa­li­fi­ka­cjach wybie­ra­nego, jego doświad­cze­niu czy repu­ta­cji, lecz tajem­ni­cza decy­zja organu licen­cjo­nu­ją­cego decy­duje o tym, kto zostaje naszym adwo­ka­tem, deale­rem, leka­rzem, czy makle­rem. Tak jakby oby­wa­tel był pół­głów­kiem, który nie potrafi sam nale­ży­cie o sie­bie zadbać i dla­tego musi go wyrę­czyć wszech­wie­dzący urzęd­nik, uczony, czy sena­tor, któ­rzy – naj­czę­ściej — nie ska­lali się w swoim życiu dzia­łal­no­ścią gospo­dar­czą.
Zresztą licen­cja nie gwa­ran­tuje wcale wyso­kiego stan­dardu.
War­szaw­ska Grupa Inwe­sty­cyjna posia­dała kom­plet zezwo­leń, licen­cji i innych wyma­ga­nych upraw­nień, a mimo to z konta jej klien­tów znik­nęło w tajem­ni­czy spo­sób ponad 300 mln zł. Podob­nie pro­ble­ma­tyczne były ope­ra­cje w pełni legal­nego, licen­cjo­no­wa­nego ser­wisu makler­skiego banku ING, który nara­ził na wie­lo­mi­lio­nowe straty fun­dusz eme­ry­talny Związku Akto­rów Pol­skich. Kosz­marne osie­dla miesz­ka­niowe, drogi i mosty do nikąd, czy walące się pod war­stwą śniegu hale wysta­wowe budo­wane są za zezwo­le­niem wysoce licen­cjo­no­wa­nych spe­cja­li­stów od budow­nic­twa. Nawet zawo­dowy baca (hodowca owiec) z Muszyny k/Nowego Sącza musi uzy­skać pro­fe­sjo­nalne zezwo­le­nie na budowę bacówki, na co jego kier­dle cze­kają już 2 lata. Pol­scy pacjenci giną z rąk licen­cjo­no­wa­nych leka­rzy, a w szko­łach uczą licen­cjo­no­wani igno­ranci, Co gor­sza, gros przed­sta­wi­cieli orga­nów licen­cjo­nu­ją­cych posiada mniej­szą wie­dzę i doświad­cze­nie niż osoby, które organy te wysta­wiają ocenę i wydają licencje.

Bez sensu

Naj­gor­sze jest jed­nak to, że żaden organ licen­cjo­nu­jący nie bie­rze odpo­wie­dzial­no­ści za wydane przez sie­bie pozwo­le­nie (upraw­nie­nia). Niech ktoś spró­buje oskar­żyć wydział budow­nic­twa o odszko­do­wa­nie z tytułu wypadku, do jakiego doszło na wadli­wie wyko­na­nej nawierzchni, legal­nie wybu­do­wa­nej przez licen­cjo­no­wa­nego wyko­nawcę, pań­stwo­wej drogi. Albo posta­wić przed sądem naczel­nego far­ma­ceutę kraju, pro­fe­so­rów z Insty­tutu Leków czy mini­ster­stwo zdro­wia za to że nie dopil­no­wali pro­duk­cji w usta­wowo nad­zo­ro­wa­nej przez sie­bie Jel­fie, przy­czy­nia­jąc się tym samym do śmierci kil­ku­dzie­się­ciu osób. Jaki jest sens udzie­la­nia licen­cji i pozwo­leń, skoro licen­cjo­no­wany „dia­li­za­tor” może w maje­sta­cie licen­cji uczy­nić kale­kami albo pozba­wić życia kil­ku­dzie­się­ciu swo­ich pacjen­tów? Po co licen­cjo­nuje się dzia­łal­ność biur podróży, skoro mogą one bez­kar­nie, w środku sezonu pozo­sta­wić swo­ich klien­tów w egzo­tycz­nym kraju bez moż­li­wo­ści powrotu do ojczy­zny?
Licen­cja to de facto spo­sób bycia klasy próż­nia­czej; całej masy urzęd­ni­ków, kon­tro­le­rów, inspek­to­rów i tp. żyją­cych z tego, że sta­wiają przed innymi bariery wej­ścia do inte­resu. To sku­teczna blo­kada dla walki kon­ku­ren­cyj­nej i oka­zja do zara­bia­nia dużych pie­nię­dzy, bez ini­cja­tywy, bez ryzyka i, wła­śnie, bez odpo­wie­dzial­no­ści za to co się robi. To także pre­zent od pań­stwa dla tych, któ­rym już się udało wejść do klubu szczę­śli­wych posia­da­czy licen­cji, chro­nią­cego ich przed nowymi kon­ku­ren­tami. Za to wszystko płaci podat­nik i to podwój­nie; raz, pod posta­cią droż­szych pro­duk­tów i usług, drugi raz, pono­sząc koszty dzia­łal­no­ści licencjodawców.

Waru­nek

Suk­ces Della, Czar­nec­kiego, Mor­gana i tysięcy ludzi, któ­rzy toro­wali drogę cywi­li­za­cjom i rewo­lu­cjom tech­no­lo­gicz­nym bez licen­cji, a także for­mal­nej edu­ka­cji uczy, że droga do suk­cesu wie­dzie raczej poprzez pasję, talent i ciężką pracę, niż świa­dec­twa cechowe czy uzna­nie ze strony admi­ni­stra­cji. Bo praw­dzi­wym wery­fi­ka­to­rem czy­ichś umie­jęt­no­ści nie jest zgod­ność z wydu­maną ustawą, regu­la­cją, czy wyima­gi­no­wa­nymi upraw­nie­niami, lecz ambi­cja, moty­wa­cja do suk­cesu i obawa przed zmar­no­wa­niem wła­snego wysiłku. I dla­tego, nie widzę prze­szkód w tym, żeby Kazi­mierz Mar­cin­kie­wicz, nie posia­da­jąc usta­wo­wych upraw­nień ban­ko­wych, został pre­ze­sem banku PeKaO BP…pod warun­kiem, że wcze­śniej sta­nie się on wła­ści­cie­lem pakietu kon­tro­l­nego tego banku, albo że zgo­dzą się na to akcjo­na­riu­sze banku, czyli jego wła­ści­ciele, pono­sząc oso­bi­stą (a nie kolek­tywną, to jest na koszt podat­nika) odpo­wie­dzial­ność za kon­se­kwen­cje swo­jej decy­zji. Te warunki wyma­gają jed­nak cał­ko­wi­tej pry­wa­ty­za­cji banku, ponie­waż – jak pisał Frie­drich A. Hayek – przed­się­bior­stwo kie­ro­wane przez kogoś, kto stratę pokrywa z wła­snej kie­szeni osiąga z reguły lep­sze wyniki, niż firma któ­rej wła­ści­cie­lem jest skarb pań­stwa, czyli prak­tycz­nie nikt.

Jan M. Fijor
„Nczas” 2007-01-03