Różnica

Co zro­biłby ame­ry­kań­ski poli­tyk, gdyby z dachu jego domu spadł robot­nik? Przede wszyst­kim wyra­ziłby z tego powodu swoje głę­bo­kie ubo­le­wa­nie, następ­nie odwie­dził ran­nego w szpi­talu, ofe­ru­jąc pomoc rodzi­nie, potem wyna­jąłby adwo­kata i ogło­sił komu­ni­kat, bio­rąc winę na sie­bie. Gdyby oka­zało się, że robot­nik był na dachu nie­le­gal­nie, mini­ster naj­praw­do­po­dob­niej podałby się do dymi­sji.

Co robi w takiej sytu­acji pol­ski mini­ster? Mil­czy, udaje że nic się nie stało, przy pomocy insty­tu­cji rzą­do­wych szuka win­nych i spo­so­bów wykrę­ce­nia się od odpowiedzialności.

Intruz na dachu

Przy­po­mnijmy, że pro­ku­ra­tura i inspek­to­rat pracy w Kra­ko­wie usta­liły wstęp­nie, że robot­nik, który 3 paź­dzier­nika b.r. spadł z dachu pod­czas remontu domu mini­stra, Zbi­gniewa Was­ser­manna, był tam zatrud­niony nie­le­gal­nie. Zda­niem mini­stra – zle­ce­nio­dawcy, sprawcą nie­le­gal­nego zatrud­nie­nia był „wła­ści­ciel jed­nej z firm, wyko­nu­ją­cych te prace”. Ten ostatni się jed­nak wypiera, twier­dząc, że, co prawda, ofiara jest jego rodzo­nym bra­tem, ale z firmą nie miała nic wspól­nego. Trudno uwie­rzyć, jesz­cze trud­niej zakwe­stio­no­wać.
Nie­le­galne zatrud­nia­nie pra­cow­nika, zwłasz­cza przy drob­nych spra­wach remon­to­wych, do opieki nad dziec­kiem, czy przy pra­cach ogrodniczo-rolnych, jest w Sta­nach Zjed­no­czo­nych dość popu­larne. Pokusa zaosz­czę­dze­nia na płacy, a zwłasz­cza na składce ubez­pie­cze­nia socjal­nego (odpo­wied­nik pol­skiego ZUS) bywa silna. O ile jed­nak przy­ła­pa­nie Wal-Mart, czy dużego far­mera na zatrud­nia­niu nie­le­gal­nych emi­gran­tów z Mek­syku koń­czy się na sto­sun­kowo nie­wiel­kiej karze grzywny, o tyle w przy­padku poli­tyka, a więc kogoś, kto daje przy­kład, jest koń­cem kariery.
Wyna­ję­cie „nie­le­gal­nej” niani do dziecka zni­we­czyło kariery sędziów sądu naj­wyż­szego dwóch kan­dy­da­tek zgło­szo­nych przez pre­zy­denta Bila Clin­tona. Każdy kan­dy­dat na urząd publiczny przy­ła­pany na czymś takim nawet nie stara się wytłu­ma­czyć; natych­miast rezy­gnuje. Dla­czego? Bo Ame­ry­ka­nie nie lubią, gdy ich przy­wódcy mają nie­czy­ste sumie­nie; gdy zacho­wują się gorzej niż oni sami; nie podoba się to także związ­kom zawo­do­wym, a przede wszyst­kim, jest prze­stęp­stwem.
Mini­ster Zbi­gniew Was­ser­mann takich pro­ble­mów nie ma, cho­ciaż jego wina jest nie tylko bez­sporna, lecz ponadto znacz­nie poważ­niej­sza. Bez względu na to, kto nie­le­gal­nego robot­nika zatrud­nił, pośred­nio zro­bił to wła­śnie mini­ster. Będąc wła­ści­cie­lem pose­sji, na któ­rej doszło do wypadku, ponosi pełną odpo­wie­dzial­ność za to co się na jej tere­nie wyda­rza. Jeśli pan mini­ster nie wie­rzy, niech spraw­dzi zapis w swo­jej poli­sie ubez­pie­cze­nio­wej na dom. Co wię­cej, każdy roz­tropny gospo­darz, ma zarówno moż­li­wość, jak i obo­wią­zek spraw­dzić, jakim pra­wem ktoś zna­lazł się na dachu jego domu. Mógł co prawda domnie­my­wać, że robot­nik jest pra­cow­ni­kiem zatrud­nio­nego przed­się­biorcy budow­la­nego, ale takie domnie­ma­nie nie jest sku­teczne w sądzie. Wielu oskar­żo­nych o paser­stwo nie podej­rzewa nawet, że towar, który kupili został przez kogoś skra­dziony. A mimo to pono­szą kon­se­kwen­cje karne swo­jego bez­tro­skiego postę­po­wa­nia. Kto jak kto, ale koor­dy­na­tor służb spe­cjal­nych, które z natury swo­jej zmu­szają do czuj­no­ści, powi­nien wie­dzieć co robi. Tym bar­dziej, że jest człon­kiem rządu, który wyko­rzy­stuje obo­wią­zek czuj­no­ści aż do bólu, o czym prze­ko­nali się, cho­ciażby, wła­ści­ciele sali wysta­wo­wej w Kato­wi­cach, gdzie zimą tego roku zawa­lił się dach, pocią­ga­jąc za sobą śmierć kil­ku­dzie­się­ciu osób i aresz­to­wa­nie wła­ści­cieli obiektu. Aresz­to­wa­nia tego doma­gał się z całą sta­now­czo­ścią kolega mini­stra Was­ser­manna, mini­ster Zio­bro; też Zbi­gniew, i też z Kra­kowa.
Nie dość więc, że mini­ster Was­ser­mann wpu­ścił na teren swo­jej pose­sji czło­wieka, który nie miał prawa tam być, to na doda­tek nara­ził się na zarzut zatrud­nie­nia do prac budow­la­nych osoby nie posia­da­ją­cej prawa do pracy, co wiąże się z naru­sze­niem co naj­mniej kilku ustaw, w tym: podat­ko­wej, ustawy o ubez­pie­cze­niu spo­łecz­nym, o dzia­łal­no­ści gospo­dar­czej, a także o bez­pie­czeń­stwie pracy. Usta­wo­wym obo­wiąz­kiem każ­dego zle­ce­nio­dawcy, w tym także mini­stra, bez względu na to, czy zatrud­nia kogoś sam, czy za pośred­nic­twem wyna­ję­tej firmy, jest spraw­dze­nie czy osob­nik ów zapła­cił bie­żącą składkę ZUS, poda­tek VAT, a także czy posiada ubez­pie­cze­nie od następstw nie­szczę­śli­wych wypad­ków przy pracy. Mini­ster ewi­dent­nie tego zanie­dbał. Wąt­pię też, by wyku­pił polisę ubez­pie­cze­nia od następstw nie­szczę­śli­wych wypad­ków osób trze­cich, pra­cu­ją­cych na jego posesji.

Szu­ka­nie winnego

Pol­ski mini­ster — w prze­ci­wień­stwie do swego ame­ry­kań­skiego kolegi – nie ogło­sił po wypadku komu­ni­katu, nie ubo­le­wał nad zaist­niałą sytu­acją, podobno nawet też nie odwie­dził cho­rego w szpi­talu. Zdał się we wszyst­kim na pod­le­głe mu służby, które dwoją się i troją, by zna­leźć kogoś (innego niż mini­ster), na kogo można będzie zrzu­cić odpo­wie­dzial­ność za wypa­dek. W Sta­nach Zjed­no­czo­nych także wsz­częto by śledz­two z urzędu. Jego celem byłoby jed­nak ewen­tu­alne wyklu­cze­nie foul play, czyli zba­da­nie, czy przy­pad­kiem ktoś komuś nie pomógł z dachu spaść. Resztę pozo­sta­wiono by pry­watny m cywil­nym rosz­cze­niom stron.
Tak tam, jak i w Pol­sce, bez­po­śred­nią winę za wypa­dek ponosi sama ofiara. Pol­ska jest jed­nak pań­stwem for­mal­nie znacz­nie bar­dziej opie­kuń­czym, a także coraz bar­dziej soli­dar­nym, w któ­rym chroni się ludzi przed odpo­wie­dzial­no­ścią za wła­sne czyny i życie. Mini­ster Was­ser­mann jest przed­sta­wi­cie­lem par­tii, która uczy­niła z tej ochrony swoją płasz­czy­znę ide­ową. Stąd w Pol­sce pro­wa­dzone są aż dwa śledz­twa; pro­ku­ra­tura pro­wa­dzi swoje, Okrę­gowy Inspek­to­rat Pracy swoje. Na razie (do 8 X) udało się uzy­skać oświad­cze­nie wła­ści­ciela firmy, że „nie zatrud­niał poszko­do­wa­nego pra­cow­nika”. Tak jakby to miało jakieś zna­cze­nia. Pro­ble­mem jest bowiem brak ubez­pie­cze­nia ofiary wypadku i odpo­wie­dzial­ność za koszty jej lecze­nia i ewen­tu­al­nego uszko­dze­nia ciała, a nie zwią­zek z tym czy innym pra­co­dawcą, jeśliby nawet był on bra­tem wła­ści­ciela jakiejś firmy budow­la­nej. Zresztą wyka­za­li­śmy już, że bez względu na to, dla kogo robot­nik pra­co­wał, odpo­wie­dzial­ność spo­czywa na wła­ści­cielu pose­sji, czyli Zbi­gnie­wie Was­ser­man­nie.
Z komu­ni­ka­tów pra­so­wych wynika, że żadna z komi­sji śled­czych nie stara się nawet stwier­dzić, kto ma za wypa­dek i jego kon­se­kwen­cje zapła­cić, sta­ra­jąc się jego oko­licz­no­ści i ewen­tu­alną winę roz­my­dlić tak, aby łatwiej było przed­sta­wić rachu­nek do zapła­ce­nia podat­ni­kowi. Okrę­gowy inspek­tor pracy, Tade­usz Fic powie­dział, że jego zda­niem, przy­czyną dużej ilo­ści wypad­ków na budo­wach jest „rosnące tempo budo­wa­nia, brak wykwa­li­fi­ko­wa­nych pra­cow­ni­ków oraz prze­kra­cza­nie gra­nicy ryzyka.” Czyli przy­czyny obiek­tywne. Zapo­mniał dodać, że dzieje się tak przez chci­wość dewe­lo­pe­rów i spe­ku­lan­tów, któ­rych rząd pod kie­row­nic­twem PiS, już wkrótce ukróci, narzu­ca­jąc na nich nie­długo nowy haracz.
Na razie, zapo­wie­dział inspek­tor, „paź­dzier­nik będzie mie­sią­cem wzmo­żo­nych kon­troli i kam­pa­nii infor­mu­ją­cej o potrze­bie prze­strze­ga­nia zasad bez­pie­czeń­stwa i higieny pracy”.
I na tego typu oświad­cze­niach koń­czy się w Pol­sce gros podob­nych spraw.

Pecho­wiec

Swoją drogą mini­ster ma pecha do robot­ni­ków budow­la­nych.
Led­wie zakoń­czyła się budowa nowego domu mini­stra, potem sprawa sądowa o znie­sła­wie­nie w związku z nie­za­pła­co­nymi rachun­kami, a już trzeba remon­to­wać dach. Za dużo tego pecha, jak na osobę, któ­rej zada­niem jest strzec naród przed obcymi i wła­snymi wywia­dami. Co prawda, win­nym fuszerki jest podobno przed­się­biorca budow­lany, któ­remu mini­ster nie zapła­cił za usługi, ale w Kra­ko­wie mówią, że cho­dzi tu o popu­larny w tym pięk­nym mie­ście: „syn­drom cen­tu­sia”. Zda­niem matki przed­się­biorcy, którą mini­ster wziął do sądu za roz­pusz­cza­nie o nim złego języka, „mini­ster chciał mieć wszystko tanio”. A jak się chce mieć tanio, to trzeba iść na kon­ce­sje: mniej wyma­gać, patrzeć przez palce.
Wpraw­dzie sąd kra­kow­ski uznał kobietę winną szka­lo­wa­nia mini­stra, to jed­nak osta­teczne uzna­nie tego wyroku zale­żeć będzie od try­bu­nału w Stras­burgu, do któ­rego kobieta się wła­śnie odwo­łała. Sprawa nie jest więc jed­no­znaczna, jako że Stras­burg, jak wia­domo, nie zawsze idzie na rękę poli­ty­kom, zwłasz­cza poli­ty­kom pol­skim. Tym bar­dziej, że mini­ster koor­dy­na­tor potrak­to­wał ofiarę z zaska­ku­jącą bez­tro­ską, żeby nie powie­dzieć lek­ce­wa­że­niem. Nie zadbał o swój wize­ru­nek ani w oczach rodziny poszko­do­wa­nego robot­nika, ani w oczach spo­łe­czeń­stwa, któ­remu prze­cież mini­struje. Ame­ry­kań­ski mini­ster kazałby się sfil­mo­wać na klęcz­kach pod­czas Mszy św. w inten­cji ofiary, pol­ski mini­ster nawet o takiej mszy zapomniał.

Jan M. Fijor
„Nczas” 2006-10-08