Sprywatyzować dorsza

Mie­czy­sław C., rybak z Łeby ma do Unii żal. Komi­sa­rze ds. rybo­łów­stwa kazali mu kutry remon­to­wać, sprzęt doin­we­sto­wać, załogę doszko­lić — zapo­ży­czył się, łodzie wyre­mon­to­wał, doin­we­sto­wał, załogę wyszko­lił. I po co to wszystko? – pyta – skoro dzi­siaj zabra­niają mu łowić.

Dorsz to w Bał­tyku jedyna ryba, na któ­rej można zaro­bić. To być albo nie być pol­skiego rybo­łów­stwa, bez któ­rego – uwa­żają rybacy z Łeby – rybo­łów­stwo spro­wa­dzone zosta­nie do roli swo­istego folkloru.

Żeby nie zabrakł

Rzecz­niczka euro­pej­skiego komi­sa­rza ds. ryb, pani Mire­ille Thom z pasją argu­men­tuje: „Nie wolno łowić wię­cej dor­sza, bo się go wyłowi i nie zosta­nie nic dla przy­szłych poko­leń. Pol­scy rybacy łowią za dużo. Zła­mali kwoty poło­wowe dor­sza, zła­mali okres ochronny na tę rybę. Wyszli w morze, mimo iż od 9 lipca 2007 Komi­sja Euro­pej­ska im na to nie pozwala.”
I za to pol­skich ryba­ków ma spo­tkać kara. We wschod­nim Bał­tyku, czyli głów­nie na wodach pol­skich, dor­sza w tym roku łowić już nie wolno. Jeśli Polacy się nie zasto­sują, zakaz zosta­nie prze­dłu­żony na przy­szły rok. Jeśli i to nie pomoże, skoń­czą się dopłaty do pro­duk­cji ryb. Pro­te­sty na nic się zda­dzą. Kropka! Komi­sja Euro­pej­ska – tłu­ma­czy, już łagod­niej, komi­sarz ds. rybo­łów­stwa, Joe Borg – nie ma nic prze­ciwko pol­skim ryba­kom. Cho­dzi nam tylko o przy­szłość dor­sza. Żeby go nie zabra­kło.
Mimo to pol­scy rybacy uwa­żają, że to nie jest słuszne wyjście.

W czym wół lepszy?

Argu­ment o przy­szłych poko­le­niach i ogo­ła­ca­niu gatun­ków jest nośny. Jeśli będziemy łowić takim tem­pie – mar­twią się eko­lo­dzy, a z nimi więk­szość zwy­kłych ludzi – ryb zabrak­nie nawet dla nas. Od 10 lat świa­towe połowy są ogra­ni­czane kwo­tami poło­wo­wymi (i zaka­zami. Prócz admi­ni­stra­cji zwią­za­nej z ochroną śro­do­wi­ska, jak grzyby po desz­czu powstają orga­ni­za­cje poza rzą­dowe i pry­watne insty­tuty ds. ogra­ni­cza­nia poło­wów: Fish Pro­tec­tion Society, Marine Ste­ward­ship Coun­cil, Pre­ston Angling Club, Sal­mon Wild (ogra­ni­cza­jąca połowy łoso­sia), aktywne są tra­dy­cyj­nie Gre­en­pe­ace, Sierra itp. Pro­blem w tym, że to jest w zasa­dzie jedyne narzę­dzie ochrony rybo­stanu i kon­sump­cji ryb. Zamiast wzo­ro­wać się na pro­duk­cji woło­winy czy dro­biu, gdzie nikt przy zdro­wych zmy­słach nie zaka­zuje hodowli na rzecz przy­szłych poko­leń, eko­lo­go­wie i regu­la­to­rzy rybo­łów­stwa ogra­ni­czają się nie­mal wyłącz­nie do restryk­cyj­nych kwot poło­wo­wych i zaka­zów jak ten na wschod­nim Bał­tyku. A prze­cież akwe­nów na kuli ziem­skiej jest pięt­na­sto­krot­nie wię­cej niż łąk i pastwisk. Jeśli cze­go­kol­wiek mia­łoby zabrak­nąć, to raczej paszy dla parzy­sto­ko­pyt­nych, niż wody dla ryb. A więc może nie trzeba aż tak restryk­cyj­nej poli­tyki. Może jed­nak rybacy mają rację!

Roz­wią­za­nie

Dro­go­wska­zem może być stara, bo licząca ponad 7500 lat hodowla ryb i sko­ru­pia­ków. Mimo iż roz­wija się ener­gicz­niej dopiero od 10 – 15 lat, akwa­kul­tura odpo­wiada już za pra­wie jedną trze­cią pro­duk­cji ryb pocho­dzi z gospo­darstw hodow­la­nych. Potęgą w pro­duk­cji kre­we­tek stała się Korea Połu­dniowa, gdzie do nie­dawna sko­ru­piaki te były rary­ta­sem. Z hodowli pocho­dzi bli­sko 65 pro­cent świa­to­wej kon­sump­cji łoso­sia, 40 pro­cent kre­we­tek, jedna trze­cia małż, a nawet homary głów­nie z Nowej Zelan­dii, Kanady, Peru oraz akwe­nów Zatoki Mek­sy­kań­skiej, czy Nowej Anglii (USA). I nie cho­dzi tu wcale o gospo­dar­stwa słod­ko­wodne. Coraz wię­cej farm ryb­nych znaj­duje się na peł­nym morzu. Sza­cuje się, że przy obec­nym tem­pie ich wzro­stu już za 20 lat bli­sko 80 pro­cent pro­duk­cji owo­ców morza pocho­dzić będzie z hodowli. Co prawda dziki łosoś i okoń mor­ski kosz­tuje od 6 do 10 razy wię­cej niż ich hodow­lany kuzyn, ale konia z rzę­dem temu, kto jest w sta­nie róż­nicę mię­dzy nimi wychwy­cić, a jesz­cze rza­dziej: komu ona prze­szka­dza. Kar­ło­wata wer­sja pry­wa­ty­za­cji morza, znana jako indi­vi­dual trans­fe­ra­ble quotas (ITQ) zwięk­szyła połowy ryb w Nowej Zelan­dii i Austra­lii pię­cio­krot­nie. Zda­niem Micha­ela Mar­kelsa z Ocean Far­ming, Inc. ryb, sko­ru­pia­kowe i innych owo­ców morza dzięki pry­wa­ty­za­cji byłoby do 2000 razy wię­cej! Przy nie­wiel­kich nakła­dach tylko połowy dor­sza można by zwiększyć…dwustukrotnie, przy czym jego hodow­lana cena spa­dłaby trzy­krot­nie.
W czym więc pro­blem? Prze­szkodą jest nie­mal cał­ko­wita nacjo­na­li­za­cja akwe­nów, stąd w rybo­łów­stwie obo­wią­zuje filo­zo­fia na poły rabun­kowa: wyło­wić, zaro­bić, po nas choćby potop. Jest ona skut­kiem braku wła­ści­ciela łowisk. Gdyby na akwe­nach obo­wią­zy­wał wolny rynek i takie samo prawo wła­sno­ści, jak w przy­padku łąk i pastwisk, ryb, czy nawet tanich homa­rów by nie zabra­kło. Współ­cze­sny rybak nie liczy się z tym, co sta­nie się z rybą za lat 10 czy 30. Gdyby był wła­ści­cie­lem akwenu, lub jego udzia­łow­cem, myślałby dłu­go­fa­lowo. Zary­biał, pro­wa­dził pla­nowe łowie­nia, dokar­mia­nie, nawo­że­nie i chro­nił przy­szłe poko­le­nia. Tak jak robi to wła­ści­ciel łąki, na któ­rej pasie się stado byków czy owiec.
Zamiast więc ogra­ni­czać połowy nale­ża­łoby raczej spry­wa­ty­zo­wać pań­stwowe, czyli bez­pań­skie łowi­ska. Dor­sza na nich nie zabrak­nie. Pro­blem w tym, że ani Joe Borg, ani unijna admi­ni­stra­cja ds. rybo­łów­stwa takiej alter­na­tywy nie biorą pod uwagę. Naj­wyż­szy czas dać im dobry przy­kład. Pomo­żemy w ten spo­sób ryba­kom, ale przede wszyst­kim sobie.

Jan M. Fijor
”” 2007-09-27