To Rosati się myli, nie Tusk

To nie przy­pa­dek, że żaden pakiet anty­kry­zy­sowy, włącz­nie z pro­gra­mem rato­wa­nia gospo­darki USA zwa­nym New Deal, nie działa. One po pro­stu dzia­łać nie mogą. Uzdra­wia­nie kry­zy­sów gospo­dar­czych pro­wa­dzone przez rządy odbywa się kosz­tem sek­tora pry­wat­nego, i to tej jego czę­ści, która odpo­wiada za wzrost gospo­dar­czy. Nie­stety, więk­szość pol­skich eko­no­mi­stów, włącz­nie z pro­fe­so­rami uni­wer­sy­te­tów tego nie wie.

Błąd w założeniu

W wywia­dzie udzie­lo­nym repor­te­rowi TOK FM prof. Dariusz Rosati, były mini­ster finan­sów, guru od eko­no­mii, kry­ty­ku­jąc postę­po­wa­nie rządu, nazwał bra­kiem roz­trop­no­ści ze strony rządu zanie­cha­nie akcji kre­dy­to­wej i pom­po­wa­nia w sek­tor publiczny tzw. pakietu ratun­ko­wego, który oży­wiłby gospo­darkę. Nie­po­kój prof. Rosa­tiego bie­rze się stąd, że „spada nam eks­port, spada kon­sump­cja wewnętrzna, to niech cho­ciaż rząd wydaje i pod­trzy­muje roz­wój gospo­dar­czy.” O spo­so­bach rato­wa­nia gospo­darki przed spa­da­ją­cym wzro­stem pisał John May­nard Key­nes, mistrz prof. Rosa­tiego i więk­szo­ści świa­to­wych eko­no­mi­stów, któ­rzy nie zadali sobie trudu, by spraw­dzić, że pomy­sły słyn­nego Anglika są warte funta kła­ków i zostały skom­pro­mi­to­wane jesz­cze zanim się poja­wiły. Uczy­nił to nasz kra­jan, uro­dzony we Lwo­wie, Ludwig von Mises.
Prze­ko­na­nie Key­nesa wzięło się stąd, że jego zda­niem, głów­nym czyn­ni­kiem sty­mu­lu­ją­cym gospo­darkę jest kon­sump­cja. Prze­ko­na­nie to, z wro­dzoną pew­no­ścią sie­bie, dzieli prof. Rosati, który uważa, że skoro kon­sump­cja sta­nowi aż ok. 2/3 pro­duktu kra­jo­wego (PKB), zwięk­sza­nie jej posłuży wzro­stowi. Mamy szczę­ście że p. Rosati nie jest ani pre­mie­rem, ani mini­strem finan­sów, gdyż od dawna wia­domo, że wysoki udział kon­sump­cji w PKB jest ilu­zją powstałą wsku­tek obo­wią­zu­ją­cego spo­sobu pomiaru PKB, pole­ga­jącą na wli­cza­niu do pro­duktu kra­jo­wego wyłącz­nie wyro­bów kon­sump­cyj­nych final­nych, z pomi­nię­ciem faz pośred­nich. Oszczę­dzę Czy­tel­ni­kowi nużą­cych rachun­ków, wyło­ży­li­śmy je w tek­ście p.t. Nie kopio­wać, stwier­dza­jąc jedy­nie, że wtedy kon­sump­cja sta­nowi od 30 proc. (USA) do 40 proc. (UK) PKB. Nato­miast głów­nym jego skład­ni­kiem są inwe­sty­cje!
Jeśli więc ktoś naprawdę chce rato­wać gospo­darkę powi­nien wzmac­niać inwe­sty­cje, a nie kon­sump­cję. Bez pro­duk­cji nie ma kon­sump­cji, pano­wie pro­fe­so­ro­wie, zauwa­żył to już w XVIII wieku nie­jaki Jean Bap­ti­ste Say, for­mu­łu­jąc słynne prawo nazwane od jego nazwi­ska, które brzmi mniej wię­cej tak: „każda podaż ma swój popyt”, a nie jak chciał tego Key­nes a teraz prof. Rosati: każdy popyt ma swą podaż. Ponie­waż inwe­sto­wać możemy tylko to, czego nie skon­su­mo­wa­li­śmy, gros inwe­sty­cji pocho­dzi zatem z oszczęd­no­ści. I wła­śnie oszczę­dza­nia powi­nien się prof. Rosati doma­gać, a nie roz­rzut­no­ści. To się zresztą pokrywa z intu­icją każ­dego z nas. Myślę, że gdyby sam prof. Rosati zna­lazł się w trud­nej sytu­acji mate­rial­nej, to dla rato­wa­nia budżetu domo­wego nie zapo­ży­czałby się na kupno pla­zmy, nowego samo­chodu, czy futer dla żony i córki, lecz zaci­snął pasa, by oszczę­dza­jąc wycią­gnąć się z tara­pa­tów. I takie roz­wią­za­nie pro­po­nuje pre­mier Donald Tusk oraz jego mini­ster finan­sów, Jacek Rostow­ski, czym wzbu­dzają coraz więk­szy podziw i uzna­nie wśród zagra­nicz­nych poli­ty­ków, wyzna­ją­cych, podob­nie jak prof. Rosati, fał­szywy para­dyg­mat Key­nesa, a coraz wyraź­niej widzą­cych, że pakiety ratun­kowe i mega­kre­dyty rzą­dowe to gwóźdź do gospo­dar­czej trumny.

Błąd w wykonaniu

Każde dziecko wie, że pie­nią­dze któ­rymi dys­po­nuje rząd nie pocho­dzą z pro­duk­cji (lub usług),lecz są kon­fi­sko­wane oby­wa­te­lom w postaci podat­ków i innych podat­ko­po­dob­nych opłat. Innymi słowy, rząd zabiera pie­nią­dze tym, któ­rzy pro­du­kują, a więc two­rzą bogac­two, i wydaje je na publiczne cele kon­sump­cyjne, nie­kiedy też na inwe­sty­cje. Nie popeł­nimy więk­szego błędu jeśli powiemy, że pie­nią­dze skon­fi­sko­wane przez rząd w ramach pakietu ratun­ko­wego posłużą w dużym stop­niu wspie­ra­niu słab­szych, czy to oby­wa­teli, czy przed­się­bior­ców. Innymi słowy, rząd zabiera środki „twór­com bogac­twa” (bo tylko pro­du­cenci netto płacą podatki) i prze­zna­cza je na kon­sump­cję i inne dzia­ła­nia nie two­rzące bogac­twa. Dużym kon­su­men­tem jest sama biu­ro­kra­cja rzą­dowa. W rezul­ta­cie rząd osła­bia czyn­niki prow­zro­stowe i wzmac­nia czyn­niki hamu­jące. Tym samym osła­bia cała gospo­darkę, wzmac­nia­jąc pro­ces jej upadku. Nawet inwe­sty­cje rzą­dowe słu­żące ogó­łowi oby­wa­teli nie są wolne od skazy, jaką jest pań­stwowa, publiczna, czyli niczyja forma wła­sno­ści. Nobli­sta, Frie­drich von Hayek twier­dził, że pie­niądz w kie­szeni oby­wa­tela (wła­ści­ciela pry­wat­nego) ma dwu­krot­nie więk­szą war­tość, niż w skarbcu pań­stwa. Wynika to stąd, że wła­ści­ciel dba o swoje pie­nią­dze znacz­nie lepiej, znacz­nie bar­dziej je sza­nuje, niż urzęd­nik rzą­dowy (samo­rzą­dowy), który o nie nie dba, bo i co by mu z tego przy­szło. Stąd mądrzy ludzie kładą tak silny nacisk na pry­wa­ty­za­cję i doma­gają się pozba­wie­nia pań­stwa prawa do pro­wa­dze­nia dzia­łal­no­ści gospo­dar­czej i robie­nia kon­ku­ren­cji sek­to­rowi pry­wat­nemu (czyli podat­ni­kowi). Mar­no­trawne jest nawet dobre i mądre pań­stwo, a wynika to z natury tego pań­stwa i natury czło­wieka.
Kon­klu­du­jąc: jeśli chcemy mieć silną gospo­darkę powin­ni­śmy postę­po­wać wedle maksymy:

(…) Budżet powi­nien być zrów­no­wa­żony, skar­biec pełny, dług publiczny mini­malny, aro­gan­cja urzęd­ni­cza utem­pe­ro­wana a oni sami pod kon­trolą. Ludzie muszą się nauczyć, że środ­kiem ich utrzy­ma­nia ma być praca, a nie pomoc publiczna.” Słowa te wypo­wie­dział w 55 roku p.n.e. Mar­cus Tul­lius Cicero. Od tego czasu nic się ani w natu­rze pań­stwa, ani oby­wa­teli nie zmie­niło i m.in. dla­tego gospo­dar­cze pakiety ratun­kowe, igno­ru­jące ten fakt, nie działają!

Kry­zys 2009
Jan M. Fijor
„różne” 2009-02-02