U-ZUS opieszałego

Z jed­nej strony Zakład Ubez­pie­czeń Spo­łecz­nych powo­łano do życia, aby chro­nił zdro­wie i mają­tek oby­wa­teli, z dru­giej pozwala mu się w maje­sta­cie prawa od takiej ochrony odstę­po­wać pod byle jakim pretekstem.

Kilka mie­sięcy temu obło­że­nie zacho­ro­wa­łem. Moja pani dok­tor od pierw­szego kon­taktu wysta­wiła mi zwol­nie­nie od pracy, na dwa tygo­dnie. Byłem naprawdę w złym sta­nie. Przy czym naj­gor­sze było oto, że nie mogłem cho­dzić. Ktoś, kto prze­szedł bore­liozę wie, co mam na myśli. Moi naj­bliżsi prze­by­wali aku­rat poza War­szawą, jed­nego z przy­ja­ciół zło­żyła cho­roba oskrzeli, dru­giego dole­gli­wo­ści nerek, sąsia­dów dobrze nie znam, nie mia­łem więc moż­li­wo­ści szyb­kiego dostar­cze­nia zaświad­cze­nia do oddziału ZUS. Zwlo­kłem się z łoża dopiero po 7 dniach a wtedy oka­zało się, że zostanę uka­rany za nie­ter­mi­nowe zło­że­nie zaświad­cze­nia lekar­skiego. Kara wynosi 25 pro­cent zasiłku cho­ro­bo­wego. Jest na to spe­cjalny prze­pis.
Napi­sa­łem do ZUS wyja­śnie­nie, że byłem chory (czego dowo­dem jest nie­for­tunne zaświad­cze­nie) i nie mogłem cho­dzić, że nie byłem w sta­nie się do ZUS dodzwo­nić, ani wysłać mejla, sło­wem, że opóź­nie­nie nie było skut­kiem mojego nie­dbal­stwa, lecz nie­sprzy­ja­ją­cego zbiegu oko­licz­no­ści. Nie wspo­mi­na­łem o absur­dal­no­ści kary za dwu­dniowe opóź­nie­nie dostar­cze­nia dowodu szkody, uznaw­szy, że ubez­pie­czy­ciel sytu­ację zro­zu­mie i wypłaci mi tyle, ile się należy. Płacę pełną składkę w ter­mi­nie i to jest wystar­cza­jącą pod­stawą wypłaty odszko­do­wa­nia. Nic innego.
Tym­cza­sem dwa tygo­dnie póź­niej ZUS odpi­sał, że swoją decy­zję pod­trzy­muje, gdyż na zaświad­cze­niu lekar­skim była adno­ta­cja „chory może cho­dzić” (co dla ZUS jest jed­no­znaczne, że chory MUSI cho­dzić – przyp. JMF) i dla­tego oni karę pod­trzy­mują, chyba że „zwol­nie­nie nie zostało zło­żone w ter­mi­nie z przy­czyn (ode mnie) nie­za­leż­nych”, a wtedy roz­pa­trzą odwo­ła­nie ponownie.

Zapo­mnijmy o związku przy­czy­nowo – skut­ko­wym w oma­wia­nej spra­wie, sku­pia­jąc się na pra­wie naka­zu­ją­cym ubez­pie­czo­nemu przed­sta­wie­nie dowodu szkody w ciągu zale­d­wie 5 dni. Jest to o tyle istotne, że w rela­cji ZUS – oby­wa­tel, czyli ubez­pie­czony, nie ist­nieje syme­tria praw i obo­wiąz­ków. Zakład Ubez­pie­czeń od ponad pół roku nie zre­ali­zo­wał zwrotu omył­kowo nali­czo­nej mi składki i jakoś na to kary nie ma. Zresztą opóź­nie­nia wypłat świad­czeń są nagminne i ZUS z tego tytułu nie ponosi żad­nej odpo­wie­dzial­no­ści. Prawo, które mnie pona­gla, w przy­padku Zakładu Ubez­pie­czeń Spo­łecz­nych (n.b. ZUS to nie żaden zakład ubez­pie­cze­niowy, o czym napi­szę przy innej oka­zji) nie jest w ogóle rygo­ry­styczne. Gdyby jaka­kol­wiek inna firma ubez­pie­cze­niowa wyma­gała od swo­ich klien­tów zgło­sze­nia szkody w ciągu 5 dni i ści­śle tego ter­minu prze­strze­gała, to nie tylko rzecz­nik kon­su­men­tów (UOKiK) wystą­piłby w tej spra­wie z wnio­skiem o zmianę prawa, ale pew­nie wymie­rzył jej karę, nie mówiąc o tym, że z usług takiej firmy klien­tela by szybko zre­zy­gno­wała, prze­cho­dząc do kon­ku­ren­cji. ZUS kon­ku­ren­cji nie ma. Jest mono­po­li­stą.
Zasta­na­wia­jący jest też sam sens ist­nie­nia prawa, prze­kre­śla­ją­cego rosz­cze­nie (lub jego część) za to, że ofiara nie zgło­siła szkody wystar­cza­jąco szybko. Dla nikogo nie ma wąt­pli­wo­ści, że służy ono wyłącz­nie do „obcię­cia” odszko­do­wa­nia. Jest to więc zapis per­fidny, wyko­rzy­stu­jący prze­słankę for­malną do zanie­cha­nia odpo­wie­dzial­no­ści. Nie prze­sa­dzę jeśli powiem, że jest to prawo słu­żące omi­ja­niu pra­wo­rząd­no­ści. Rów­nie dobrze można by uchwa­lić prawo naka­zu­jące opła­ca­nie skła­dek we wtorki w godzi­nach 15.43 – 16.17, pod groźbą utraty prawa do rosz­czeń. Albo, prawo naka­zu­jące ofie­rze wypadku dro­go­wego doko­na­nie remontu uszko­dzo­nego pojazdu w ciągu 72 godzin.
Nie ma żad­nej racji naka­zu­ją­cej dostar­cze­nie dowodu szkody w tak szyb­kim tem­pie. Ubez­pie­czy­ciel nie ponosi z powodu opie­sza­ło­ści ubez­pie­czo­nych (czyli jego klien­teli) żad­nej straty. Nie dość, że kon­se­kwen­cje ewen­tu­al­nej zwłoki ponosi ofiara, czyli ubez­pie­czony, któ­remu ZUS wypłaci odszko­do­wa­nie odpo­wied­nio póź­niej, to na doda­tek im póź­niej ZUS wypłaci odszko­do­wa­nie, tym dla niego lepiej. Zatrzy­muje swoje pie­nią­dze na dłu­żej. Nie trzeba bowiem być praw­ni­kiem, aby zro­zu­mieć, że prawo dozwa­la­jące uka­ra­nie ofiary za dwu­dniową zwłokę jest bez­praw­nym pre­tek­stem słu­żą­cym rato­wa­niu dziu­ra­wej kasy ZUS, a nie ochro­nie ubez­pie­czo­nego. Te moje 25 pro­cent odwle­cze krach ZUS-u o pół minuty, jeśli jed­nak takich „opie­sza­łych” ubez­pie­czo­nych jest wię­cej, to może się z tego zro­bić mie­siąc, czy nawet rok. Pro­blem w tym, że taka stra­te­gia ZUS-u nie ura­tuje. Odwle­ka­nie kry­zysu, posłu­gi­wa­nie się ochroną ze strony pokręt­nego prawa jest nie tylko dowo­dem złego trak­to­wa­nia klienta, lecz co gor­sza, utrud­nia zro­zu­mie­nie przy­czyn trud­no­ści, przed jakimi ZUS stoi. Nie zna­jąc przy­czyn cho­roby, nie spo­sób o sku­teczne jej wyle­cze­nie.
Tym­cza­sem cho­ro­bie na jaką cierpi ZUS na imię: mono­pol. Został nadany fir­mie przez pań­stwo w celu ochrony jej przed upa­dło­ścią. Zapo­mniano jed­nak, że nic tak upa­dło­ści firmy nie przy­spie­sza, jak brak tro­ski o kon­su­menta i jego pie­nią­dze. Nawet jeśli prawo ją z takiej tro­ski (for­mal­nie) zwalnia.

Jan M. Fijor
„różne” 2007-05-16